Net Hesaplama Nasıl Yapılır? TYT, AYT, LGS, KPSS, ALES ve YDS

Deneme sonrası ilk sorulan soru genelde aynıdır: "Kaç net yaptım?" Net, yanlış cevapların cezasını hesaba katarak doğru sayını düzelten basit bir ölçüdür. Ama her sınavın kuralı aynı değildir: TYT'de 4 yanlış 1 doğruyu götürürken LGS'de bu sayı 3'tür, YDS'de ise yanlışlar hiç doğru götürmez.

Bu yazıda her sınav için net formülünü, çözümlü örnekleri ve netin puanla ilişkisini sade bir dille anlatıyoruz.

Net nedir, neden var?

Çoktan seçmeli bir sınavda rastgele işaretleyerek de bazı soruları doğru yapabilirsin. Yanlış cezası, bu şans etkisini dengelemek için vardır. Seçenek sayısı ile ceza birbirine bağlıdır:

• 5 seçenekli sorularda rastgele işaretlenen 5 sorudan ortalama 1'i doğru, 4'ü yanlış çıkar. Bu yüzden 4 yanlış 1 doğruyu götürür.
• 4 seçenekli sorularda (LGS) rastgele işaretlenen 4 sorudan ortalama 1'i doğru, 3'ü yanlış çıkar. Bu yüzden 3 yanlış 1 doğruyu götürür.

Sonuç olarak hiçbir bilgiyle desteklenmeyen tahminlerin beklenen getirisi sıfır olur.

Sınavlara göre net kuralları

Sınav	Soru	Süre	Seçenek	Net formülü
TYT	120	165 dk	5	Doğru − Yanlış ÷ 4
AYT	160	180 dk	5	Doğru − Yanlış ÷ 4
KPSS GY-GK (Lisans)	120	130 dk	5	Doğru − Yanlış ÷ 4
KPSS Eğitim Bilimleri	80	130 dk	5	Doğru − Yanlış ÷ 4
ALES	100	150 dk	5	Doğru − Yanlış ÷ 4
LGS	90	155 dk	4	Doğru − Yanlış ÷ 3
YDS	80	180 dk	5	Doğru (yanlış götürmez)

Boş bırakılan sorular hiçbir sınavda neti azaltmaz.

4 yanlış 1 doğru: TYT, AYT, KPSS ve ALES

Formül:

Net = Doğru − (Yanlış ÷ 4)

Örnek: TYT denemesi

Test	Doğru	Yanlış	Boş	Hesap	Net
Türkçe	32	6	2	32 − 6 ÷ 4	30,5
Sosyal Bilimler	14	4	2	14 − 4 ÷ 4	13
Temel Matematik	24	8	8	24 − 8 ÷ 4	22
Fen Bilimleri	10	5	5	10 − 5 ÷ 4	8,75
Toplam	80	23	17		74,25

Toplam neti, test netlerini toplayarak ya da doğrudan toplam doğru ve yanlışla (80 − 23 ÷ 4 = 74,25) hesaplayabilirsin; sonuç aynıdır.

Örnek: KPSS GY-GK

Genel Yetenek'te 48 doğru, 8 yanlış; Genel Kültür'de 40 doğru, 12 yanlış yaptığını düşünelim:

• Genel Yetenek neti: 48 − 8 ÷ 4 = 46
• Genel Kültür neti: 40 − 12 ÷ 4 = 37
• Toplam net: 83

Kendi sonuçlarını girip anında görmek için YKS puan hesaplama ya da KPSS puan hesaplama araçlarını kullanabilirsin. ALES ve AYT'de de aynı formül geçerlidir.

3 yanlış 1 doğru: LGS

LGS'de sorular 4 seçeneklidir, bu yüzden formül değişir:

Net = Doğru − (Yanlış ÷ 3)

Ders	Doğru	Yanlış	Boş	Net
Türkçe	17	3	0	16
Matematik	14	3	3	13
Fen Bilimleri	16	2	2	15,33
İnkılap Tarihi	9	1	0	8,67
Din Kültürü	10	0	0	10
İngilizce	8	2	0	7,33

LGS'de puan hesaplanırken derslerin ağırlıkları farklıdır; bu yüzden aynı toplam nete sahip iki öğrencinin puanı, netlerinin hangi derslerden geldiğine göre değişebilir. Hızlı hesap için LGS puan hesaplama aracına göz at.

Yanlış götürmez: YDS

YDS'de yanlış cevaplar doğruları götürmez. Yani netin, doğru sayına eşittir. YDS 100 puan üzerinden değerlendirilir ve 80 soru vardır; her doğru cevap 1,25 puan değerindedir.

Doğru	Yanlış	Boş	Net	Puan
56	20	4	56	70
64	16	0	64	80

Bu kuralın en önemli sonucu şu: YDS'de hiçbir soruyu boş bırakma. Süre bitmek üzereyse kalan soruları da işaretle; kaybedecek bir şeyin yok. YDS hazırlığı için YDS kelime ve okuma stratejisi yazısına da bakabilirsin.

Boş bırakmak mı, işaretlemek mi?

Net formülü, sınavdaki kararlarını da etkiler. 5 seçenekli ve 4 yanlış 1 doğru götüren bir sınavda:

Durum	Doğru olma şansı	Beklenen net katkısı
Hiçbir seçenek elenmedi	1/5	0
1 seçenek elendi	1/4	yaklaşık +0,06
2 seçenek elendi	1/3	yaklaşık +0,17
3 seçenek elendi	1/2	yaklaşık +0,38

Yani hiçbir seçeneği eleyemediğin soruda işaretlemek ortalamada ne kazandırır ne kaybettirir; ama seçenek eledikçe işaretlemenin beklenen getirisi artar. Bu ortalama bir hesaptır; eleme yaptığın seçeneklerden gerçekten emin olmalısın.

LGS'de de mantık aynıdır: 4 seçenekten hiçbirini eleyemiyorsan beklenen getiri sıfır, bir seçeneği güvenle eleyebiliyorsan işaretlemek avantajlıdır.

Net ile puan aynı şey değil

Net, sınav performansının ham ölçüsüdür. Puan ise netlerin sınav türüne göre farklı ağırlıklarla ve o yılki adayların genel performansı dikkate alınarak hesaplanmasıyla elde edilir. Bu yüzden:

• Aynı net, farklı yıllarda farklı puana karşılık gelebilir.
• Bir testteki net, puan türüne göre farklı ağırlık taşır.
• Deneme yayınlarının verdiği puanlar tahmindir; asıl güvenilir ölçü, netlerindeki düzenli artıştır.

Netlerini doğru takip etmek

Net hesabını doğru yapmak kadar, netleri zaman içinde doğru yorumlamak da önemlidir.

• Test bazında kaydet. Sadece toplam neti değil, her testin netini ayrı ayrı yaz. TYT'de toplam netin sabit kalırken Türkçe netin artıp Fen netin düşüyor olabilir.
• Doğru ve yanlışı ayrı izle. Aynı net, "çok doğru, çok yanlış" ya da "az doğru, az yanlış" şeklinde gelebilir. Yanlış sayın yüksekse, bilgi eksiğinden çok tahmin ve dikkat alışkanlıklarına bakman gerekir.
• Boş sayısını takip et. Boşların hep aynı testte birikiyorsa, sorun bilgi değil süre yönetimi olabilir.
• Tek denemeye değil, eğilime bak. Son 3–4 denemenin ortalaması, tek bir denemenin sonucundan çok daha güvenilir bir göstergedir.

Basit bir tablo bile yeterli: tarih, deneme adı ve her test için doğru, yanlış, boş ve net. Birkaç hafta sonra bu tablo sana hangi derste ilerlediğini ve hangisinde yerinde saydığını açıkça gösterir.

Netin sana söylemediği şey

Toplam net sana nerede olduğunu gösterir, ama neden orada olduğunu göstermez. Netini artırmak için hangi konuda kaç soru kaybettiğini görmen gerekir. Bir konunun hata oranını o konudan çıkan ortalama soru sayısıyla çarptığında, o konunun sana sınavda kaç soruya mal olduğunu bulursun. puanlabs bu hesabı her deneme sonrası otomatik yapar ve en kritik iki konuyu önerir.

Özet

• TYT, AYT, KPSS ve ALES: Net = Doğru − Yanlış ÷ 4
• LGS: Net = Doğru − Yanlış ÷ 3
• YDS: Net = Doğru; yanlış götürmez, boş bırakma.
• Boş sorular hiçbir sınavda neti düşürmez.
• Hiçbir seçeneği eleyemediğin soruda tahminin beklenen getirisi sıfırdır; seçenek eledikçe işaretlemek avantajlı hâle gelir.

Netini hesaplamak işin başlangıcı. Hangi konunun sana kaç soru kaybettirdiğini görmek için ücretsiz hesabını oluştur, deneme sonuçlarını gir ve kişisel önerilerini al.