Mevzuat masası
Kuralı, istisnasını ve süresini birlikte öğren.
6 bölüm · ~13 dk · 12 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesiyle doğan soyut vergi alacağı, somut ve tahsil edilebilir bir alacağa dönüşünceye kadar dört aşamadan geçer: tarh, tebliğ, tahakkuk ve tahsil. Bu süreç 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nda (VUK) düzenlenmiştir. Tarh, verginin miktar itibarıyla hesaplanıp belirlenmesidir; tebliğ, bu belirlemenin mükellefe bildirilmesidir; tahakkuk, verginin ödenmesi gereken aşamaya gelmesidir; tahsil ise verginin fiilen ödenmesidir. Bu dört aşamanın sırası ve içeriği, tarhiyatın türüne (beyana dayanan, ikmalen, re'sen, idarece) göre farklılık gösterir.
2Temel kavramlar/doktrin
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
- Tarh (VUK m. 20): Vergi alacağının, kanunlarında gösterilen matrah ve nispetler (oranlar) üzerinden vergi dairesi tarafından hesaplanarak bu alacağı miktar itibarıyla tespit eden idari işlemdir. Tarh, kural olarak mükellefin bağlı olduğu vergi dairesince yapılır.
- Tarh türleri:
- Beyana dayanan tarh (m. 25): Mükellefin veya vergi sorumlusunun kendi beyanı üzerine, beyan edilen matrah üzerinden yapılan tarhtır; vergi dairesi beyannamenin verilmesiyle birlikte tarh edilen vergiyi tahakkuk fişi düzenleyerek hemen tahakkuk ettirir; ayrıca bir tebliğe gerek yoktur.
- İkmalen vergi tarhı (m. 29): Herhangi bir sebeple bir vergi dairesince tarh edilmiş olan bir vergiye ilişkin olarak, defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak tespit edilen matrah veya matrah farkı üzerinden yapılan ek tarhtır. Daha önce bir tarhiyatın var olması ve matrah farkının somut kanıtlarla belirlenebilir olması ikmalen tarhın ayırıcı özelliğidir.
- Re'sen vergi tarhı (m. 30): Vergi matrahının tamamen veya kısmen defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak tespitine imkân bulunmayan hâllerde, takdir komisyonlarınca takdir edilen veya vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlarca düzenlenmiş vergi inceleme raporlarında belirtilen matrah üzerinden vergi tarh olunmasıdır. Defter ve belgelerin ibraz edilmemesi, hiç tutulmamış olması, beyannamenin kanuni süresinde verilmemesi gibi hâller re'sen tarh sebepleridir.
- İdarece tarh (m. 30/9 vd.): İkmalen ve re'sen tarhın konusuna girmeyen ve mükellefçe bildirilmesi gereken (örn. bazı bildirim ödevlerine ilişkin) hususlarda idarenin yaptığı tarhtır.
Tebliğ (m. 93 vd.)
Vergilendirmeyi ilgilendiren ve hüküm ifade eden hususların, yetkili makamlar tarafından mükellefe veya ceza sorumlusuna yazı ile bildirilmesidir. Tebliğ şekilleri: posta ile tebliğ (kural olarak taahhütlü mektupla veya memur eliyle), ilan yoluyla tebliğ (muhatabın adresi hiç bilinmiyorsa, bilinen adresi yanlış/değişmişse veya tebligat başka nedenlerle yapılamıyorsa) ve elektronik tebliğ (e-Tebligat sistemi üzerinden). İhbarname, ikmalen ve re'sen tarh edilen vergilerin mükellefe bildirilmesinde kullanılan belgedir.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir mükellef, gelir vergisi beyannamesini kanuni süresinde vermiş ve beyan ettiği matrah üzerinden vergi dairesi tahakkuk fişi düzenlemiştir.
Soru: Bu vergi için ayrıca mükellefe tebliğ yapılması gerekir mi, tahakkuk ne zaman gerçekleşir?
Bir mükellefin defter ve belgeleri incelenmiş, kayıtlarda somut bir matrah farkı tespit edilmiştir; bu farka ilişkin ek bir tarhiyat yapılmak istenmektedir.
Soru: Bu tarhiyat hangi türdendir?
Bir mükellef, defter ve belgelerini vergi incelemesi için ibraz etmemiş; matrahın defter ve belgelere dayanılarak tespiti imkânsız hâle gelmiştir. Takdir komisyonu bir matrah takdir etmiştir.
Soru: Bu durumda hangi tarh türü uygulanır?
İkmalen tarh edilen bir vergiye ilişkin ihbarname mükellefe tebliğ edilmiş; mükellef bu süre içinde ne dava açmış ne de uzlaşma talep etmiştir.
Soru: Bu durumda vergi ne zaman tahakkuk eder?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.