LGS Matematik Nasıl Çalışılır? Konu Sırası ve Yeni Nesil Sorular

LGS'de matematik, öğrencilerin en çok zorlandığı ve aynı zamanda en çok fark yaratan derslerden biridir. 20 soru, Türkçe ve Fen Bilimleri ile birlikte sınavın en büyük bölümünü oluşturur ve puan hesabında da yüksek ağırlığa sahip derslerdendir. Üstelik sorular uzun metinli, günlük hayat bağlamlı ve yorum gerektiren "yeni nesil" sorulardır; yalnızca kural ezberleyerek çözülmezler.

Bu yazıda LGS matematiğin konu dağılımını, konuları hangi sırayla çalışman gerektiğini, yeni nesil soruları çözerken izleyebileceğin adımları ve sınavda süreyi nasıl yöneteceğini ele alıyoruz. Sınavın genel yapısı için önce LGS hazırlık rehberine göz atabilirsin.

LGS matematik: Hangi konudan kaç soru?

Matematik soruları, Fen Bilimleri ile birlikte sayısal oturumda sorulur. Bu oturumda 80 dakikada 40 soru (20 matematik, 20 fen) çözersin. Geçmiş sınavlara göre matematik sorularının konulara yaklaşık dağılımı şöyledir:

Konu	Yaklaşık soru
Kareköklü İfadeler	3
Çarpanlar ve Katlar	2,5
Üslü İfadeler	2,5
Cebirsel İfadeler ve Özdeşlikler	2,5
Veri Analizi	2
Basit Olayların Olma Olasılığı	2
Doğrusal Denklemler	2
Eşitsizlikler	1
Üçgenler	1
Eşlik ve Benzerlik	0,5
Dönüşüm Geometrisi	0,5
Geometrik Cisimler	0,5

Tablodan görüldüğü gibi son yıllarda soruların büyük kısmı ilk dönem ünitelerinden gelmiştir. Bunun nedeni, son yıllarda sınav kapsamının ağırlıklı olarak ilk dönem kazanımlarıyla sınırlandırılmasıdır. Kapsam değişebileceği için hangi ünitelerin sınava dahil olduğunu MEB'in güncel duyurusundan mutlaka kontrol et. Ünite ünite ortalama soru sayılarını LGS sınav sayfasında da görebilirsin.

Konu sırası: Önkoşullar zinciri

8. sınıf matematik konuları birbirine bağlıdır. Bir halkada eksik varsa sonraki konu da zorlaşır. Önerilen sıra:

Sayılar ve cebir zinciri

1. Çarpanlar ve katlar. Asal çarpanlara ayırma, EBOB ve EKOK, aralarında asal sayılar. Bu konu, kareköklü ifadeleri sadeleştirmenin de temelidir.
2. Üslü ifadeler. Negatif üs, aynı tabanlı ifadelerde çarpma ve bölme, 10'un kuvvetleri ve bilimsel gösterim.
3. Kareköklü ifadeler. Tam kare sayılar, kareköklü bir ifadeyi a√b biçiminde yazma, karekök değerini tahmin etme, kareköklü ifadelerle dört işlem ve gerçek sayılar. LGS'de en çok soru getiren konulardan biri olduğu için bu konuya ayrıca zaman ayır.
4. Cebirsel ifadeler ve özdeşlikler. Cebirsel ifadelerle çarpma, özdeşlikler ve çarpanlara ayırma.
5. Doğrusal denklemler. Birinci dereceden denklemler, koordinat sistemi, doğrusal ilişkiler ve eğim.
6. Eşitsizlikler. Birinci dereceden eşitsizlikler ve sayı doğrusunda gösterimi.

Veri ve olasılık

7. Veri analizi. Çizgi ve sütun grafiklerini okuma, yorumlama ve karşılaştırma.
8. Basit olayların olma olasılığı. Olası durumlar, eş olasılıklı olaylar ve olasılık hesabı.

Bu iki konu cebir zincirine sıkı sıkıya bağlı değildir; dönem içinde araya serpiştirebilirsin. Ancak LGS'de grafik ve tablo okuma becerisi neredeyse her soruda işe yaradığı için veri analizini hafife alma.

Geometri

9. Üçgenler. Kenar ve açı bağıntıları, Pisagor bağıntısı.
10. Eşlik ve benzerlik.
11. Dönüşüm geometrisi. Öteleme ve yansıma.
12. Geometrik cisimler. Prizma, silindir, piramit ve koni.

Geometri konuları LGS'de daha az soru getirse de bu sorular genellikle şekil yorumlama ister. Pisagor bağıntısı ve kareköklü ifadeler birlikte sıkça kullanıldığı için üçgenleri kareköklerden sonra çalışmak mantıklıdır.

Bilmen gereken temel kurallar

Yeni nesil sorular kural ezberiyle çözülmez, ama kuralları bilmeden de çözülmez. Aşağıdaki kurallar otomatik olarak aklına gelmeli:

• Negatif üs: 2⁻³ = 1 ÷ 2³ = 1/8.
• Aynı tabanlı çarpma ve bölme: aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ, aᵐ ÷ aⁿ = aᵐ⁻ⁿ.
• Bilimsel gösterim: Bir sayıyı a × 10ⁿ biçiminde yazmak; burada 1 ≤ a < 10'dur. Örneğin 0,00036 = 3,6 × 10⁻⁴.
• Karekök sadeleştirme: √48 = √(16 · 3) = 4√3.
• Karekök tahmini: √75 sayısı 8 ile 9 arasındadır, çünkü 8² = 64 ve 9² = 81'dir.
• Özdeşlikler: (a + b)² = a² + 2ab + b², (a − b)² = a² − 2ab + b², a² − b² = (a − b)(a + b).
• Eşitsizlikte yön: Her iki taraf negatif bir sayıyla çarpılır ya da bölünürse eşitsizliğin yönü değişir.
• Pisagor: Dik kenarları a ve b, hipotenüsü c olan dik üçgende a² + b² = c².
• Olasılık: Bir olayın olasılığı 0 ile 1 arasındadır ve eş olasılıklı durumlarda istenen durum sayısının tüm durumların sayısına oranıdır.

Bu kuralları bir sayfada topla ve birkaç günde bir, sayfaya bakmadan yeniden yazmayı dene.

Yeni nesil soruları çözme adımları

LGS matematik soruları çoğu zaman bir hikâye, tablo ya da şekil ile başlar. Öğrencilerin büyük kısmı bu sorularda matematik bilgisinden çok, metni modele dönüştürmekte zorlanır. Şu adımlar yardımcı olur:

1. Önce soru kökünü oku. Metnin tamamını okumadan önce sorunun sonunda ne istendiğine bak. Neyi aradığını bilerek okumak, gereksiz ayrıntılarda kaybolmanı engeller.
2. Verilenleri ayıkla. Metindeki sayıları, birimleri ve koşulları kâğıda kısa notlar hâlinde yaz.
3. Konuyu tanı. "Bu soru aslında EBOB mu soruyor? Bir karekök tahmini mi? Bir doğrusal ilişki mi?" Hikâyenin altındaki matematik konusunu adlandırmak çözümün yarısıdır.
4. Modeli kur ve çöz. İşlemi ya da denklemi yaz, hesapla.
5. Cevabı bağlama göre kontrol et. Bulduğun sonuç metindeki duruma uyuyor mu? Birim doğru mu? Bir kişi sayısı kesirli çıkıyorsa bir yerde hata vardır.

Örnek: Hikâyenin altındaki konu

Bir okul, 24 m'ye 36 m boyutlarındaki dikdörtgen bir alanı, hiç boşluk kalmayacak ve hiçbir parça kesilmeyecek şekilde birbirinin aynı kare karolarla kaplamak istiyor. Karoların bir kenarı tam sayı metre ve olabildiğince büyük olacaktır. Kaç karo gerekir?

• Soru aslında EBOB soruyor: karonun kenarı hem 24'ü hem 36'yı tam bölmeli ve en büyük olmalı.
• EBOB(24, 36) = 12, yani karonun bir kenarı 12 m.
• Kısa kenara 24 ÷ 12 = 2, uzun kenara 36 ÷ 12 = 3 karo sığar.
• Gereken karo sayısı 2 × 3 = 6.

Hikâyeyi "EBOB" olarak tanıdığın anda soru basit bir işleme dönüşür. Çözdüğün her yeni nesil sorudan sonra kendine "bu sorunun altındaki konu neydi?" diye sor ve bunu not et.

Çalışma yöntemi: Konudan denemeye

Her konu için şu döngüyü izleyebilirsin:

1. Konuyu öğren. Ders kitabı ya da konu anlatımı ile kuralları ve temel örnekleri anla.
2. Temel sorularla otomatikleştir. Kuralı doğrudan uygulayan kısa sorular çöz. Örneğin kareköklü ifadeleri sadeleştirme alıştırmaları.
3. Yeni nesil sorulara geç. Aynı konudan bağlamlı, uzun metinli sorular çöz.
4. Karışık tekrar yap. Birkaç konuyu karıştıran soru setleri çöz. Sınavda sorular konu sırasıyla gelmez; hangi konunun sorulduğunu tanımayı da öğrenmen gerekir.
5. Deneme ve analiz. Düzenli aralıklarla sayısal oturum denemesi çöz ve yanlışlarını konu bazında incele.

Yanlış yaptığın ya da boş bıraktığın soruları hata defterine ekle ve birkaç gün sonra cevaba bakmadan yeniden çöz. Yeni nesil sorularda hata çoğu zaman aynı türden olur: metni yanlış okumak, bir koşulu gözden kaçırmak ya da birimi karıştırmak. Bu kalıpları fark etmek, net artışının en hızlı yoludur.

Sayısal oturumda süre yönetimi

Sayısal oturumda 80 dakikada 40 soru çözersin; bu, soru başına ortalama 2 dakika demektir. Ancak matematik soruları çoğu öğrenci için fen sorularından daha uzun sürer. Bu yüzden:

• Kendi sürelerini ölç. Denemelerde matematik ve fen bölümlerine ne kadar süre harcadığını not et. Hangi derste zaman kaybettiğini bilmeden strateji kuramazsın.
• Takıldığın soruda dur. Bir soruda birkaç dakikadır ilerleyemiyorsan işaretle ve geç. Oturumun sonunda kalan süreyle geri dön.
• Optik formu sona bırakma. Cevaplarını belli aralıklarla optik forma geçir; son dakikalara yığılan kodlama hata riskini artırır.

Oturum içi tur sistemi ve soru atlama taktikleri için sınav günü taktikleri yazısına bakabilirsin.

Boş bırakmak mı, işaretlemek mi?

LGS'de 3 yanlış 1 doğruyu götürür. 4 seçenekten hiçbirini eleyemediğin bir soruda işaretlemenin beklenen getirisi sıfırdır; ama en az bir seçeneği güvenle eleyebiliyorsan işaretlemek avantajlı hâle gelir.

Sık yapılan hatalar

Hata	Belirtisi	Ne yapmalı?
Kuralı bilip modeli kuramamak	Konu testlerinde iyi, denemede kötü	Her yeni nesil sorudan sonra altındaki konuyu adlandır
Önkoşul eksiği	Kareköklerde sadeleştirme yapamamak	Çarpanlar ve üslü ifadelere geri dön
Grafik ve tabloyu yanlış okumak	Eksen, birim ya da ölçeği gözden kaçırmak	Grafikli sorularda önce eksenleri ve birimleri işaretle
İşlem hatası	Doğru yöntem, yanlış sonuç	İşlemleri düzenli yaz, sonucu bağlamla kontrol et
Sadece kolay soru çözmek	Denemede uzun sorulardan kaçmak	Her hafta belli sayıda uzun, bağlamlı soru çöz

Okul ve LGS hazırlığını dengelemek

8. sınıfta okul dersleri ile LGS hazırlığı aynı konuları kapsar; bu bir avantajdır. Okulda işlenen konuyu aynı hafta içinde soru çözümüyle pekiştirirsen, hem okul sınavlarına hem LGS'ye birlikte hazırlanmış olursun. Hafta içi her gün kısa bir matematik oturumu, hafta sonu ise deneme ve hata analizi iyi bir başlangıç düzenidir. Sayısal oturumun diğer yarısı için LGS Fen Bilimleri çalışma taktikleri yazısına da göz at.

Hangi konu sana kaç soruya mal oluyor?

Matematik netin düşük olduğunda "matematiğim kötü" demek kolaydır, ama genellikle sorun birkaç konuda yoğunlaşır. Örneğin kareköklü ifadelerde sürekli soru kaybederken olasılıkta neredeyse hiç hata yapmıyor olabilirsin. Kareköklü ifadeler yaklaşık 3 soru getirdiği için oradaki bir eksik, olasılıktaki bir eksikten daha pahalıdır.

puanlabs bu hesabı senin için yapar: deneme sonuçlarını girdiğinde her konudaki hata oranını o konudan çıkan ortalama soru sayısıyla birleştirir, en kritik konuları önerir ve hatalarını aralıklı tekrarla takip eder. Netlerine göre yaklaşık puanını görmek için LGS puan hesaplama aracını da kullanabilirsin. Matematikte nereden başlayacağını görmek için ücretsiz hesabını oluştur.