Kimya laboratuvarı
Taneciği hayal et; formülü, tepkimeyi ve oranı birlikte oku.
9 bölüm · ~19 dk · 19 etkileşim
Mol kavramı ve kimyasal hesaplamalar, AYT Kimya testinde doğrudan genellikle 1 soru ile yer alır; ancak asıl önemi başka yerde yatar: Gazlar, çözeltiler, tepkime ısısı, denge ve elektrokimya sorularının neredeyse hepsi bir noktada mol hesabına dayanır. Bu yüzden bu konu, AYT Kimya'nın "hesap motoru"dur.
Konunun omurgası tek bir fikirdir: Her veriyi önce mole çevir, hesabı mol üzerinden yap, sonucu istenen birime geri çevir. Kütle, tanecik sayısı ve gaz hacmi birbirine doğrudan değil, mol köprüsü üzerinden bağlanır. Denkleştirilmiş tepkime denklemindeki katsayılar da yalnızca mol oranını verir.
TYT'de mol–kütle dönüşümleri ve basit tepkime hesapları yeterliydi. AYT'de bunlara sınırlayıcı bileşen, yüzde verim, karışım problemleri, ardışık tepkimeler ve yanma verilerinden formül bulma eklenir; sorular çoğunlukla iki üç adımın birleşimidir.
1Mol: kimyacının "düzinesi"
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
2Mol köprüsü
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Molekül ile atom sayısını karıştırma: 1 mol CH₄ molekülünde 1 mol C, 4 mol H, toplam 5 mol atom vardır.
8,8 g CO₂ gazı için mol sayısını, molekül sayısını, toplam atom sayısını ve normal koşullardaki hacmini bulunuz. (C = 12, O = 16)
3Denkleştirilmiş denklem ne söyler?
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
N₂(g) + 3H₂(g) → 2NH₃(g) denklemini üç farklı gözlükle oku:
| Bakış | N₂ | H₂ | NH₃ |
|---|---|---|---|
| Mol oranı | 1 mol | 3 mol | 2 mol |
| Hacim oranı (aynı sıcaklık ve basınçtaki gazlar) | 1 | 3 | 2 |
| Kütle | 28 g | 6 g | 34 g |
Kütle oranı katsayı oranı değildir. Tepkimede atom türü, atom sayısı ve toplam kütle her zaman korunur; toplam mol ve molekül sayısı korunmayabilir. Hesaba başlamadan önce denklemi mutlaka denkleştir.
Denkleştirilmiş bir kimyasal tepkimede,
- I.atom sayısı,
- II.toplam kütle,
- III.toplam molekül sayısı
Niceliklerinden hangileri her zaman korunur?
4Sınırlayıcı bileşen: ilk tükenen kazanır
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Tepkimeye girenlerden ilk tükenen madde sınırlayıcı bileşendir ve oluşacak ürün miktarını o belirler. Diğer madde artar.
Sınırlayıcı bileşeni "kütlesi az olan" ya da "mol sayısı az olan" diye seçme; mol sayısını katsayıya bölüp karşılaştır. Artan madde ürüne katılmaz; oluşan maddenin kütlesi girenlerin kütleleri toplamı değildir.
N₂(g) + 3H₂(g) → 2NH₃(g) tepkimesi için 14 g N₂ ile 4 g H₂ tam verimle tepkimeye sokuluyor. Kaç gram NH₃ oluşur, hangi maddeden kaç gram artar? (H = 1, N = 14)
Fe(k) + S(k) → FeS(k)
Tepkimesine göre 14 g Fe ile 16 g S tam verimle tepkimeye sokuluyor. (S = 32, Fe = 56)
Buna göre en çok kaç gram FeS oluşur?
5Yüzde verim
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 4 bölüm kaldı.
Tepkimeler çoğu zaman tam verimle gerçekleşmez. Verim %100'den küçükse girenlerin bir kısmı tepkimeye girmeden kalır.
CaCO₃(k) → CaO(k) + CO₂(g) tepkimesine göre 50 g CaCO₃ ısıtıldığında 22,4 g CaO elde ediliyor. Tepkimenin yüzde verimi kaçtır? (C = 12, O = 16, Ca = 40)
N₂(g) + 3H₂(g) → 2NH₃(g)
Tepkimesi %40 verimle gerçekleşmektedir. (H = 1, N = 14)
Bu tepkimeyle 6,8 g NH₃ elde etmek için kaç gram N₂ kullanılmalıdır?
6Karışım problemleri
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
İki madde aynı ürünü oluşturuyorsa her bilinmeyen için bir denklem kurulur ve sonuç mutlaka sağlanır.
Mg ve Al'den oluşan 7,8 g'lık karışım yeterli HCl ile tepkimeye girdiğinde normal koşullarda 8,96 L H₂ gazı açığa çıkıyor. Karışımdaki Mg kaç gramdır? (Mg = 24, Al = 27) Tepkimeler: Mg + 2HCl → MgCl₂ + H₂ ve 2Al + 6HCl → 2AlCl₃ + 3H₂
7Formül bulma
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
C ve H'den oluşan bir bileşiğin 0,1 molü tamamen yakıldığında 13,2 g CO₂ ve 5,4 g H₂O oluşuyor. Bileşiğin molekül formülünü bulunuz. (H = 1, C = 12, O = 16)
8ÖSYM'de nasıl soruluyor
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
- Sınırlayıcı bileşen + artan madde: İki girenin kütlesi verilir; oluşan ürün ya da artan madde miktarı sorulur. Kütle korunumu hızlı sağlama sağlar.
- Yüzde verim: Ya verim sorulur ya da belirli bir verimle istenen ürünü elde etmek için gereken giren miktarı istenir.
- Karışım soruları: İki maddenin karışımı aynı ürünü (H₂, CO₂ gibi) oluşturur; iki bilinmeyenli denklem sistemi kurulur.
- Formül bulma: Kütlece yüzde bileşim ya da yanma ürünlerinin kütleleri verilir.
- Ardışık tepkimeler: Birinci tepkimenin ürünü ikincinin girenidir; zincir boyunca mol oranları çarpılır.
- Gaz hacim oranları: Aynı koşuldaki gazlarda doğrudan litre üzerinden katsayı oranı kullanılır.
9Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
n = m / M = N / = V / (NK, yalnız gazlar). Katsayılar ; kütle oranı değildir. Kütle ve her tepkimede korunur. Sınırlayıcı: değeri en küçük olan giren. Ürün miktarını o belirler. Yüzde verim = . Basit formül: en küçük tam sayılı mol oranı; molekül formülü = . Yanma: n(C) = n(CO₂), n(H) = , O kütlesi bulunur. Karışım sorularında her bilinmeyen için bir kur ve sonucu mutlaka sağla.