Ekonomi masası
Değişkenleri ve aralarındaki ilişkiyi grafiğe dökerek düşün.
6 bölüm · ~11 dk · 12 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Maliyet-fayda analizi (fayda-maliyet analizi, cost-benefit analysis), kamu yatırım projelerinin (baraj, otoyol, hastane, okul vb.) topluma net bir katkı sağlayıp sağlamadığını değerlendirmek veya sınırlı kaynaklarla birden çok proje arasından en uygun olanını seçmek amacıyla kullanılan bir karar destek tekniğidir. Özel sektördeki kâr-zarar (fizibilite) analizinden temel farkı, yalnızca projeyi yürüten kuruma değil, projeden etkilenen tüm topluma yansıyan fayda ve maliyetleri (dışsallıklar dâhil) dikkate alan bir sosyal fayda-maliyet yaklaşımı benimsemesidir.
2Temel kavramlar/formüller
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Değerlendirme ölçütleri
Net Bugünkü Değer (NBD, Net Present Value)
NBD = Σ [(Bt − Ct) / (1 + r)^t]. Burada Bt fayda, Ct maliyet, r iskonto oranı, t dönemdir. NBD > 0 ise proje topluma net katkı sağlar ve kabul edilir; NBD < 0 ise reddedilir.
Fayda ve maliyet türleri
Doğrudan (birincil) fayda/maliyet
Projenin asıl amacından doğrudan kaynaklanan etkilerdir (örneğin yeni bir yolun sağladığı zaman tasarrufu).
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Örnek 1 – Net Bugünkü Değer (NBD) hesaplama. Bir projenin başlangıç maliyeti (t=0) 1000 birim, birinci yıl net faydası 600, ikinci yıl net faydası 726 birim olup iskonto oranı %10'dur. NBD = −1000 + 600/1,10 + 726/1,10² = −1000 + 545,45 + 600 = 145,45. NBD pozitif olduğundan proje kabul edilir.
Örnek 2 – Fayda-Maliyet Oranı (BCR). Örnek 1'deki proje için faydaların bugünkü değeri 545,45 + 600 = 1145,45; maliyetin bugünkü değeri 1000'dir. BCR = 1145,45 / 1000 = 1,145. BCR 1'in üzerinde olduğundan sonuç, NBD ile tutarlı biçimde projenin kabul edilebilir olduğunu göstermektedir.
Örnek 3 – İç Kârlılık Oranı (IRR). Bir projenin başlangıç maliyeti (t=0) 1000 birim olup, birinci yılın sonunda tek seferde 1200 birim net fayda sağlamaktadır. NBD'yi sıfır yapan r: −1000 + 1200/(1+r) = 0 ⇒ 1+r = 1,20 ⇒ r = %20. Sosyal iskonto oranı %15 ise, IRR (%20) sosyal iskonto oranından büyük olduğundan proje kabul edilir.
Örnek 4 – Birbirini dışlayan projelerde BCR ile NBD çelişkisi. İki proje birbirini dışlamaktadır (yalnızca biri seçilebilir): C projesinin maliyeti 200, faydası 260 birim (BCR = 1,30; NBD = 60); D projesinin maliyeti 5000, faydası 6000 birim (BCR = 1,20; NBD = 1000). BCR'ye göre C daha yüksek görünse de, toplumsal net fayda açısından D projesi tercih edilmelidir; çünkü D'nin NBD'si (1000) C'ninkinden (60) çok daha yüksektir. Bu örnek, birbirini dışlayan ve ölçeği farklı projelerde doğru karar kıstasının BCR değil NBD olduğunu gösterir.
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.