KPSS GY-GK Kültür, Sanat ve Spor konu anlatımı

1Konu özeti

İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.

Türkiye'nin kültürel zenginliği, UNESCO'nun koruduğu miras listelerine kaydedilen çok sayıda öğeyle somutlaşır. Bu listeler iki ana gruba ayrılır: Dünya Mirası Listesi (fiziksel, somut yapı ve alanları kapsar) ve Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi (yaşayan gelenek, uygulama ve becerileri kapsar). KPSS Güncel Bilgiler dersinde bu konudaki sorular, bir listeye hangi öğenin dahil olduğu ve neden üzerine kuruludur; bu bilgi bir kez listeye kaydedildikten sonra kalıcıdır ve yıllar sonra da geçerliliğini korur.

Bu derste Türkiye'nin UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki başlıca öğelerini, Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ndeki gelenekleri, geleneksel el sanatlarını ve büyük spor organizasyonlarının kalıcı özelliklerini ele alacağız.

2Temel kavramlar

Önemli yerleri altını çizer gibi oku.

Konu kartları1 / 6

UNESCO Dünya Mirası Listesi (somut miras)

İstisnai evrensel değer taşıyan doğal ve kültürel alanları kapsar. Türkiye'den listede yer alan başlıca öğeler: İstanbul'un Tarihi Alanları, Göreme Milli Parkı ve Kapadokya, Hierapolis-Pamukkale, Hattuşa (Hitit başkenti), Nemrut Dağı, Xanthos-Letoon, Safranbolu Şehri, Truva Antik Kenti, Selimiye Camii ve Külliyesi (Edirne, Mimar Sinan'ın ustalık eseri), Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı, Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri, Bursa ve Cumalıkızık (Osmanlı'nın doğuş yeri), Efes, Ani Arkeolojik Alanı (Kars), Afrodisias, Göbeklitepe ve Arslantepe Höyüğü.

3Bu konuyu nasıl çalışmalısın?

Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.

Kültür-sanat-spor konusunu çalışırken her miras öğesi için üç soruyu sırayla cevaplamak işe yarar: "Bu öğe somut mu, somut olmayan mı?", "Hangi döneme veya uygarlığa ait?" ve "Onu benzerlerinden ayıran tek özelliği nedir?" Örneğin Hattuşa için cevaplar sırasıyla "somut (antik kent)", "Hitit uygarlığı" ve "Hitit İmparatorluğu'nun başkenti olması" şeklindedir. Bu üçlü soru kalıbı, listedeki onlarca öğeyi birbirine karıştırmadan kalıcı biçimde öğrenmeni sağlar.

4Çözümlü örnekler

Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.

Örnek 1 (liste ayrımı)

Soru: Mevlevi Sema Töreni hangi UNESCO listesinde yer alır?

Örnek 2 (eşleştirme)

Soru: Pamukkale, UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne hangi antik kentle birlikte kaydedilmiştir?

Örnek 3 (ayırt edici özellik)

Soru: İstanbul Maratonu'nu diğer maratonlardan ayıran temel özellik nedir?

Örnek 4 (uygarlık eşleştirme)

Soru: Hitit İmparatorluğu'nun başkenti olup UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan antik kent hangisidir?

5Sık yapılan hatalar

Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.

ÖSYM tuzağı

Somut miras ile somut olmayan mirası karıştırmak: Bir antik kenti (fiziksel alan) somut olmayan miras listesine, bir geleneği (Mevlevi Sema gibi) ise Dünya Mirası Listesi'ne dahil etmek sık yapılan bir hatadır.
Benzer sanat dallarını karıştırmak: Ebru, hüsn-i hat, minyatür ve çini gibi geleneksel sanatların teknik özelliklerini (su üzerinde boyama, yazı sanatı, resim sanatı, seramik) birbirine karıştırmak.
Antik kent isimlerini karıştırmak: Hattuşa (Hitit başkenti) ile Truva, Efes ya da Ani'yi karıştırmak; her birinin farklı uygarlık ve döneme ait olduğunu unutmamak gerekir.
Kırkpınar'ın yerini ve tarihini yanlış hatırlamak: Kırkpınar, Edirne'de düzenlenir ve 1361'den bu yana kesintisiz sürdürülür; bu iki bilgi sık sık karıştırılır.
Liste büyüklüğünü ya da son eklenen öğeyi ezberlemeye çalışmak: Listelere yeni öğeler eklenebildiğinden, "listede kaç öğe var" gibi güncelliğini kaybedebilecek bilgilere odaklanmak yerine, uzun süredir listede olan ve kalıcı öğelerin özelliklerini öğrenmek daha güvenlidir.

6ÖSYM'de nasıl soruluyor

Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.

7Kısa tekrar

Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.