ÖABT Okul Öncesi Etkinlik Türleri ve Planlama konu anlatımı

Okul öncesi eğitimde etkinlikler, çocuğun gelişim alanlarını desteklemek üzere öğretmen tarafından bilinçli biçimde planlanan, çocuğun aktif katılımıyla yürütülen yapılandırılmış öğrenme yaşantılarıdır. Program; Türkçe, sanat, müzik, hareket (oyun ve hareket), drama, oyun ve fen-matematik etkinlikleri olmak üzere farklı türlerde etkinlik tanımlar ve bu etkinliklerin büyük grup, küçük grup ya da bireysel; yapılandırılmış, yarı yapılandırılmış ya da çocuk merkezli biçimlerde düzenlenebileceğini öngörür. ÖABT Okul Öncesi alan eğitimi sınavında bu konu; her etkinlik türünün ayırt edici özelliklerinin, hangi tekniklerin (parmak oyunu, tekerleme, yaratıcı drama, deney gibi) hangi etkinlik türüne ait olduğunun ve bir günlük plan içinde etkinliklerin nasıl bütünleştirilmesi gerektiğinin senaryo tabanlı sorularla ölçülmesiyle karşımıza çıkar.

Türkçe dil etkinlikleri: Çocuğun dinleme, konuşma, kelime dağarcığını genişletme ve okuma yazmaya hazırlık becerilerini destekleyen etkinliklerdir; hikâye anlatma/okuma, parmak oyunu, tekerleme, bilmece, sohbet, soru-cevap ve kitap inceleme bu grupta yer alır. Bu etkinliklerde öğretmenin açık uçlu sorular sorması, çocuğun konuşmasını teşvik etmesi esastır.

Sanat etkinlikleri: Çocuğun yaratıcılığını, hayal gücünü ve estetik algısını, çeşitli araç-gereç ve tekniklerle (boyama, kolaj, üç boyutlu çalışmalar, artık materyal kullanımı) özgürce ifade etmesine olanak tanıyan etkinliklerdir. Temel ilke, ürünün değil sürecin önemli olmasıdır; öğretmen çocuğa hazır şablon dayatmaktan kaçınmalı, çocuğun kendi özgün ürününü ortaya koymasına imkân tanımalıdır.

Müzik etkinlikleri: Şarkı söyleme, ritim çalışmaları, basit çalgı kullanımı, müzik eşliğinde hareket ve dinleme etkinliklerini kapsar; işitsel ayırt etme, ritim duygusu ve estetik gelişimi destekler.

Hareket (oyun ve hareket) etkinlikleri: Kaba motor becerileri (koşma, atlama, denge, sıçrama) geliştirmeye yönelik, genellikle geniş mekân gerektiren, müzikle ya da müziksiz yürütülebilen fiziksel etkinliklerdir.

Drama etkinlikleri: Yaratıcı drama, çocuğun bir rolü, durumu ya da olayı canlandırma yoluyla deneyimlemesini sağlayan, doğaçlamaya dayalı bir etkinlik türüdür. Klasik "oyunlaştırma"dan farkı, önceden yazılmış bir metin ya da senaryo kullanılmaması; sürecin çocukların kendi doğaçlamalarıyla şekillenmesidir. Isınma, canlandırma (asıl oyun) ve değerlendirme (rahatlama) olmak üzere üç temel aşamadan oluşur.

Oyun etkinlikleri: Çocuğun en doğal öğrenme biçimi olan oyun; öğretmen tarafından yapılandırılmış (kurallı oyunlar) ya da çocuğun kendi başına yönlendirdiği serbest oyun biçiminde olabilir. Oyun, tüm gelişim alanlarını aynı anda destekleyen, okul öncesi eğitimin merkezi bileşenidir.

Fen ve matematik etkinlikleri: Çocuğun çevresindeki nesne, olay ve olguları gözlemleyerek, deney yaparak, sınıflandırarak, karşılaştırarak öğrenmesini sağlayan; sayı, miktar, örüntü, ölçme, geometrik şekil gibi matematiksel kavramların somut yaşantılarla kazandırıldığı etkinliklerdir. Bu etkinliklerde soyut kavramların önce somut nesnelerle, sonra yarı somut (resim) ve en son soyut (sembol) düzeyde ele alınması önemlidir.

Etkinlik planlama ilkeleri: Etkinlikler; kazanım-gösterge temelli, çocuğun gelişim düzeyine uygun, materyal ve süre açısından gerçekçi, çeşitli öğretim yöntem ve tekniklerini (soru-cevap, gösterip yaptırma, deney, drama) içerecek biçimde planlanmalı; bir günlük plan içinde birden fazla etkinlik türü bütünleştirilerek dengeli bir akış oluşturulmalıdır.

Örnek 1: Bir öğretmen, çocuklara bir öykü kitabı okuduktan sonra "Sizce kahraman bundan sonra ne yapar?" diye sorarak çocukların kendi devam öykülerini anlatmalarını istemiştir. — Bu uygulama, dinlediğini anlama ve konuşma becerisini desteklediği için Türkçe dil etkinliğine örnektir; açık uçlu soru kullanımı çocuğun dil üretimini teşvik eder.

Örnek 2: Bir öğretmen çocuklara "market" temalı bir durum sunmuş, çocuklardan önceden yazılı bir metin olmaksızın kendi aralarında müşteri ve satıcı rollerini doğaçlama biçimde canlandırmalarını istemiş, etkinliği bir rahatlama/değerlendirme sohbetiyle bitirmiştir. — Bu, önceden belirlenmiş bir senaryo olmadan doğaçlamaya dayandığı ve ısınma-canlandırma-değerlendirme aşamalarını içerdiği için yaratıcı drama etkinliğine örnektir.

Örnek 3: Bir öğretmen çocuklara farklı boy ve ağırlıktaki nesneleri sudaki batma-yüzme durumlarını önce tahmin ettirip sonra denedikleri bir çalışma yaptırmıştır. — Bu etkinlik, gözlem ve deney yoluyla somut yaşantıya dayalı öğrenmeyi sağladığı için fen etkinliğine örnektir.

Örnek 4: Bir öğretmen, çocuklara hazır bir çiçek şablonu dağıtıp yalnızca belirlenen alanı boyamalarını istemiştir. — Bu uygulama, çocuğun özgün ifadesine değil hazır şablona dayandığı için sanat etkinliğinin temel ilkesiyle (sürecin ve özgünlüğün önemi) çelişir; nitelikli bir sanat etkinliğinde çocuğa şablon dayatılmamalı, malzeme ve teknik sunularak özgür ifadeye alan açılmalıdır.