ÖABT Okul Öncesi Okuma Yazmaya Hazırlık Çalışmaları konu anlatımı

Okuma yazmaya hazırlık çalışmaları, okul öncesi dönemde çocuğun ileride resmi okuma-yazma öğretimine (ilkokul birinci sınıfta) sağlıklı biçimde geçiş yapabilmesi için gerekli ön becerileri kazandırmayı amaçlayan; ancak doğrudan harf öğretimi ya da okuma-yazma öğretimi anlamına gelmeyen çalışmalardır. Bu çalışmaların temel amacı, çocuğun görsel algı, işitsel algı, el-göz koordinasyonu, ince motor beceriler, sesbilgisel farkındalık (fonolojik farkındalık) ve yönergeleri izleme gibi becerilerini geliştirmektir. ÖABT Okul Öncesi alan eğitimi sınavında bu konu; hazırlık çalışmaları ile doğrudan harf-okuma öğretiminin birbirinden ayırt edilmesi, hangi etkinliğin hangi ön beceriyi desteklediğinin tespit edilmesi ve okul öncesinde harf öğretiminin neden sakıncalı görüldüğünün gerekçelendirilmesi şeklinde sorulur.

Görsel algı becerileri: Şekil-zemin ayırt etme, şekil sabitliği, mekânda konum algısı ve görsel ayırt etme gibi becerileri kapsar. Çalışma yaprakları üzerinde aynı olan-farklı olan şekilleri bulma, örüntü tamamlama, labirent çözme gibi etkinlikler bu beceriyi destekler.

İşitsel algı ve sesbilgisel (fonolojik) farkındalık: Çocuğun sesleri ayırt etme, kafiyeli sözcükleri fark etme, bir sözcüğün başındaki/sonundaki sesi tanıma, sözcükleri hecelere ayırma gibi becerileridir. Tekerlemeler, parmak oyunları, kafiye oyunları ve hece alkışlama etkinlikleri bu alanı destekler. Bu beceri, ileride sesli okumanın ve harf-ses ilişkisini kavramanın temelini oluşturur.

El-göz koordinasyonu ve ince motor beceriler: Kalem tutma, makas kullanma, boncuk dizme, ip geçirme, kesme-yapıştırma, çizgi çalışmaları (düz, eğik, dalgalı çizgiler) gibi etkinliklerle desteklenir. Bu beceriler, çocuğun ileride kalemi doğru tutup kontrollü biçimde yazı yazabilmesinin ön koşuludur.

Yönerge izleme ve dikkat: Çocuğun sözel yönergeleri anlayıp sırasıyla uygulayabilmesi, dikkatini belirli bir süre bir işe verebilmesi becerisidir; bu, sınıf içi yazılı görev takibinin temelidir.

Kavram gelişimi: Yön (üst-alt, sağ-sol), zaman (önce-sonra), miktar (az-çok) gibi temel kavramların kazanılması, hem matematik hem de okuma-yazma sürecinde (örneğin sayfanın soldan sağa, yukarıdan aşağıya okunması) işlevseldir.

Zengin dil ortamı ve sözlü dil gelişimi: Kitap okuma, hikâye anlatma, sohbet ve kelime dağarcığını genişletme etkinlikleri, okuma-yazmaya hazırlığın en güçlü destekleyicilerindendir; çünkü okuma-yazma temelde sözlü dilin yazılı sisteme aktarılmasıdır.

Doğrudan harf/okuma öğretiminden kaçınma ilkesi: MEB Okul Öncesi Eğitim Programı, okul öncesi dönemde çocuklara doğrudan harf tanıtımı, hece/kelime okutma ya da defter üzerinde satır arası yazı yazdırma gibi resmi okuma-yazma öğretimi uygulamalarının yapılmamasını öngörür. Bunun gerekçesi, çocuğun el kaslarının ve bilişsel olgunluğunun bu tür yapılandırılmış akademik beceriler için henüz tam gelişmemiş olması ve erken, baskılı akademik yüklemenin çocukta okumaya karşı olumsuz tutum geliştirme riski taşımasıdır. Hazırlık çalışmaları, oyun temelli ve doğal biçimde, çocuğun ilgisini takip ederek sürdürülmelidir.

Örnek 1: Bir öğretmen, çocuklara her gün bir çalışma sayfasında "a" harfini tekrar tekrar yazdırarak harfi ezberletmeye çalışmaktadır. — Bu uygulama, okul öncesinde doğrudan harf öğretimi yapılmaması ilkesine aykırıdır; bunun yerine çocuğun ince motor becerilerini ve sesbilgisel farkındalığını destekleyen dolaylı hazırlık etkinlikleri tercih edilmelidir.

Örnek 2: Bir öğretmen, çocuklara "kedi" ve "kepek" sözcüklerinin aynı sesle mi başladığını sormuş, ardından çocuklardan bu sözcükleri hecelerine ayırıp alkışlayarak söylemelerini istemiştir. — Bu etkinlik, sesbilgisel (fonolojik) farkındalığı doğrudan hedeflediği için okuma yazmaya hazırlığın işitsel algı boyutuna örnektir.

Örnek 3: Bir öğretmen, çocuklara boncuk dizme, ip geçirme ve makasla kıvrımlı çizgi kesme etkinlikleri yaptırmış, bu sayede çocukların ileride kalem tutuşlarının güçlenmesini amaçlamıştır. — Bu uygulama, ince motor beceri ve el-göz koordinasyonunu geliştirdiği için okuma yazmaya hazırlığın motor beceri boyutuna örnektir.

Örnek 4: Bir öğretmen, çocuklara bir resimli hikâye kitabı okumuş, ardından "Hikâyede ilk önce ne oldu, sonra ne oldu?" diye sorarak olayları sıraya koymalarını istemiştir. — Bu etkinlik, hem zaman kavramını (önce-sonra) hem de sözlü dil/anlama becerisini desteklediği için okuma yazmaya hazırlığın kavram gelişimi ve dil gelişimi boyutlarına birlikte örnektir.