Değerler ve inanç
Kavramı, kaynağını ve günlük hayattaki karşılığını birlikte öğren.
7 bölüm · ~21 dk · 28 etkileşim
İslam düşüncesi, Kur'an ve sünnetin farklı boyutlarda anlaşılması ve yorumlanması çabasıyla zaman içinde çeşitli disiplinler ve yorum farklılıkları geliştirmiştir. Bu ünitede İslam düşüncesinin iki temel görünümü ele alınır: tasavvuf (İslam'ın manevi/içsel boyutunu öne çıkaran yorum biçimi) ve mezhepler (itikadi ve fıkhi alanlarda ortaya çıkan yorum farklılıkları). AYT Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi testinde bu konudan genellikle 1 soru gelir; sorular tasavvufun temel kavramları, önemli mutasavvıfların görüşleri ve itikadi-fıkhi mezheplerin ayırt edici özellikleri üzerine kuruludur.
1Tasavvuf nedir?
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Tasavvuf, İslam'ın zühd (dünyaya karşı ölçülü ve gönül bağı kurmayan bir tutum) hareketinden doğan, nefsi terbiye etmeyi, kalbi kötü huylardan arındırmayı ve Allah sevgisine ulaşmayı amaçlayan manevi bir yorum ve yaşama biçimidir. Tasavvufta öne çıkan bazı kavramlar şunlardır:
Belirli bir mürşidin öncülüğünde, ortak usul ve adaplarla yürütülen tasavvufi eğitim yoluna ne ad verilir?
2Önemli mutasavvıflar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Allah sevgisini herhangi bir karşılık beklemeden, sadece Allah'a duyulan aşk ve özlemle yapılan bir kulluk biçimi olarak yorumlayan mutasavvıf aşağıdakilerden hangisidir?
"Bu mutasavvıf, Allah sevgisini herhangi bir karşılık beklemeden, sadece Allah'a duyulan aşk ve özlemle yapılan bir kulluk biçiminde ele almış; cennet ya da cehennem korkusuyla değil saf sevgiyle ibadet etmeyi öğütlemiştir."
Bu açıklama aşağıdaki mutasavvıflardan hangisine aittir?
3İtikadi mezhepler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
İtikadi mezhepler, iman esaslarının nasıl anlaşılması gerektiği konusunda farklı yaklaşımlar geliştiren düşünce ekolleridir.
"Bu itikadi mezhep, Hz. Ali ve onun soyundan gelenlerin imamet makamına diğerlerinden daha layık olduğu görüşünü benimser; kendi içinde farklı kollara ayrılır."
Bu açıklama aşağıdaki mezheplerden hangisine aittir?
4Fıkhi mezhepler
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
Fıkhi mezhepler, ibadet ve günlük hayatla ilgili dinî hükümlerin (fıkıh) belirlenmesinde farklı yöntemler geliştiren hukuk ekolleridir. Sünni gelenekte dört büyük fıkıh mezhebi bulunur:
| Mezhep | Nispet edildiği kişi | Ayırt edici özelliği |
|---|---|---|
| Hanefilik | Ebu Hanife | Akıl yürütme ve kıyasa önemli bir yer verir; Türkiye'de en yaygın fıkıh mezhebidir. |
| Şafilik | İmam Şafii | Hadis ve kıyas usulünü sistematik biçimde bir araya getirir. |
| Malikilik | İmam Malik | Medine halkının uygulamalarına (amel-i ehl-i Medine) özel önem verir. |
| Hanbelilik | Ahmed b. Hanbel | Hadise ve nassın zahirine bağlılığıyla bilinir. |
Bunların yanında Ca'ferilik, Şia içinde gelişmiş; hem itikadi hem fıkhi boyutu bulunan bir mezhep olarak değerlendirilir.
Hanbelî mezhebinin imamı aşağıdakilerden hangisidir?
"Bu fıkıh mezhebi, akıl yürütme ve kıyas yöntemine önemli bir yer vermiş; Türkiye'de tarihsel olarak en yaygın uygulama alanı bulmuş mezheptir."
Bu açıklama aşağıdaki fıkıh mezheplerinden hangisine aittir?
5Sık yapılan hatalar
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
Tasavvuf, ayrı bir din ya da itikadi mezhep değildir.
Maturidilik, Ehl-i Sünnet'in karşıtı bir mezheptir.
Hanefilik ve Şafilik fıkhi mezheplerdir.
Mevlana'nın temel eseri Yunus Emre'nin şiirleridir.
6ÖSYM'de nasıl soruluyor
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Bu konudan gelen sorular genellikle bir mutasavvıfın veya mezhebin görüşünü kısa bir açıklamayla verip ilgili kavramı, kişiyi ya da mezhebi sorma biçimindedir. Sık görülen soru kökleri:
- "Bu açıklama aşağıdaki mutasavvıflardan/mezheplerden hangisine aittir?"
- "Aşağıdakilerden hangisi itikadi mezheplerden/fıkhi mezheplerden biri değildir?"
- "Tasavvufta sözü edilen bu kavram aşağıdakilerden hangisidir?"
- "Aşağıdakilerden hangisi Mevlana'nın/Yunus Emre'nin düşüncesiyle ilgilidir?"
Sorular kavramsal ayırt etme becerisine dayandığından, mutasavvıfların öne çıkan görüşleri ile itikadi ve fıkhi mezheplerin temel özelliklerinin net biçimde bilinmesi çözümü kolaylaştırır.
7Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.