KPSS A Kamu Yönetimi Kentsel Planlama ve Kentsel Dönüşüm konu anlatımı

Kentsel planlama; kentlerin mekânsal gelişiminin, arazi kullanımının ve alt yapı yatırımlarının belirli bir hiyerarşi ve mevzuat çerçevesinde, kamu yararı gözetilerek yönlendirilmesidir. Türkiye'de kentsel planlama, temel olarak 3194 sayılı İmar Kanunu ve bu kanuna dayanan yönetmelikler çerçevesinde yürütülür. Plansız, çarpık ve niteliksiz yapılaşmanın yoğun olduğu alanların yeniden düzenlenmesi ise kentsel dönüşüm kavramıyla ifade edilir. KPSS'de imar planı hiyerarşisi, plan türlerinin kapsamı ve kentsel dönüşümün yasal çerçevesi (özellikle 6306 sayılı Kanun) sıkça sorulmaktadır.

İmar planı hiyerarşisi

Türkiye'de mekânsal planlama, üstten alta doğru şu hiyerarşiyle işler:

1. Mekânsal Strateji Planı: Ülke veya bölge ölçeğinde, uzun vadeli mekânsal gelişme strateji ve politikalarını belirleyen üst ölçekli plandır.
2. Çevre Düzeni Planı: Bölge, havza veya il ölçeğinde, arazi kullanım kararlarını ve fiziki mekânın genel kullanım biçimini belirleyen plandır.
3. Nazım İmar Planı: Bir kentin veya kentsel alanın genel arazi kullanım kararlarını, nüfus yoğunluğunu, gelişme yönünü ve ana ulaşım sistemini gösteren, uygulama imar planlarına esas teşkil eden plandır.
4. Uygulama İmar Planı: Nazım imar planına uygun olarak hazırlanan, parsel bazında yapı ve yol düzenini, yapı yoğunluğunu (taban alanı kat sayısı - TAKS, kat alanı kat sayısı - KAKS) gösteren, uygulamaya esas alınan en alt ölçekli plandır.

Üst ölçekli planlar alt ölçekli planlara kaynaklık eder; alt ölçekli bir plan, üst ölçekli plana aykırı olamaz.

3194 sayılı İmar Kanunu

1985 tarihli bu kanun, yerleşim yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla düzenlenmiştir. İmar planlarının hazırlanması, onaylanması, parselasyon işlemleri (imar uygulaması, arazi ve arsa düzenlemesi) ve yapı ruhsatı süreçleri bu kanunla düzenlenir.

Parselasyon ve ada-parsel kavramı

Parselasyon (imar uygulaması): Bir imar planı kapsamındaki arazi ve arsaların, imar planındaki kullanım kararlarına uygun biçimde yeniden düzenlenip parsellere ayrılması işlemidir. Ada, sokak ve caddelerle çevrili arazi bütününü; parsel ise bir ada içindeki, sınırları belirlenmiş her bir arazi/arsa birimini ifade eder.

Kentsel dönüşüm kavramı ve türleri

Kentsel dönüşüm, ekonomik ömrünü tamamlamış, yapısal olarak sorunlu, alt yapıdan yoksun veya afet riski taşıyan kentsel alanların; fiziksel, ekonomik, toplumsal ve çevresel koşullarının kapsamlı bir dönüşüm ve yenileme süreciyle iyileştirilmesidir. İlgili kavramlar şunlardır:

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun (2012)

Bu kanun, günümüz kentsel dönüşüm uygulamalarının temel yasal dayanağıdır. Üç temel kavram öngörür:

TOKİ'nin rolü ve katılımcı planlama

TOKİ (Toplu Konut İdaresi Başkanlığı), özellikle 2003 sonrası kentsel dönüşüm projelerinde uygulayıcı kurum olarak öne çıkmıştır. Katılımcı planlama yaklaşımı ise kentsel dönüşüm ve imar planlaması süreçlerine, o alanda yaşayan hak sahiplerinin ve yerel toplulukların görüşlerinin dahil edilmesini savunur; bu yaklaşımın eksikliği, Türkiye'deki kentsel dönüşüm uygulamalarına yönelik en sık dile getirilen eleştirilerden biridir.