KPSS A Uluslararası İlişkiler Bölgesel Sorunlar (Orta Doğu, Kafkasya, Balkanlar) konu anlatımı

Bu başlık, Orta Doğu, Kafkasya ve Balkanlar bölgelerindeki sorunların tarihsel ve yapısal kökenlerini ele alır. Orta Doğu'nun günümüzdeki siyasi haritası, büyük ölçüde I. Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı topraklarının paylaşılmasıyla şekillenmiştir; İngiltere ve Fransa arasında 1916'da yapılan Sykes-Picot Anlaşması ve savaş sonrası kurulan manda sistemi, bölgede etnik ve mezhepsel yapıları gözetmeyen, çoğunlukla suni sınırlar çizmiştir. Filistin sorununun tarihsel kökeninde 1917 Balfour Deklarasyonu ve 1947 BM Taksim Planı yer alır. Kafkasya, Karadeniz ile Hazar Denizi arasında, tarihsel olarak büyük güçlerin (Osmanlı, Rus/Sovyet, İran) nüfuz mücadelesine sahne olmuş stratejik bir geçiş bölgesidir; Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla bağımsızlığını kazanan Güney Kafkasya cumhuriyetlerinde (Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan) sınır ve azınlık sorunları donmuş anlaşmazlıklar (frozen conflicts) biçiminde uzun süre çözümsüz kalmıştır. Balkanlar ise etnik, dinsel ve kültürel çeşitliliği nedeniyle tarih boyunca "Avrupa'nın barut fıçısı" olarak nitelendirilmiş; Osmanlı sonrası dönemde Balkan Savaşları (1912-1913) ve Yugoslavya'nın 1990'larda dağılması sırasında yaşanan çatışmalar, bölgenin yapısal kırılganlığının önemli örnekleridir; 1995 Dayton Anlaşması Bosna Savaşı'nı sona erdiren temel belge olmuştur.

• Balkanların "Avrupa'nın barut fıçısı" olarak nitelendirilmesi: Bölgenin etnik, dinsel (Ortodoks, Katolik, Müslüman) ve kültürel çeşitliliğinin, büyük güçlerin rekabetiyle birleşerek yerel anlaşmazlıkların hızla geniş çaplı çatışmalara dönüşme potansiyeli taşıdığını ifade eden tarihsel bir nitelemedir; Balkan Savaşları (1912-1913) ve I. Dünya Savaşı'nın başlangıcındaki Saraybosna suikastı bu nitelemeye kaynaklık eden olaylardandır.
• Yugoslavya'nın dağılması (1991-1995) ve Dayton Anlaşması (1995): Sosyalist Yugoslavya Federal Cumhuriyeti'nin 1991'den itibaren cumhuriyetlerin ardı ardına bağımsızlığını ilan etmesiyle dağılması, özellikle Bosna-Hersek'te ağır bir iç savaşa yol açmış; savaş, ABD'nin arabuluculuğunda imzalanan Dayton Barış Anlaşması (1995) ile sona ermiş, Bosna-Hersek'in iki temel siyasi/idari birimden (Bosna-Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti) oluşan karmaşık yapısını ortaya çıkarmıştır.

Örnek 1: I. Dünya Savaşı sırasında İngiltere ile Fransa arasında gizlice imzalanan ve savaş sonrasında Osmanlı Devleti'nin Orta Doğu topraklarının bu iki devlet arasında nüfuz bölgelerine ayrılmasını öngören anlaşma aşağıdakilerden hangisidir? Çözüm: Tarif edilen anlaşma **Sykes-Picot Anlaşması (1916)**dır; Orta Doğu'nun günümüzdeki suni sınırlarının tarihsel kökenlerinden biri olarak gösterilir.

Örnek 2: I. Dünya Savaşı sonrasında kurulan Milletler Cemiyeti çerçevesinde, savaşta yenilen devletlerin bazı topraklarının "bağımsızlığa hazırlanana kadar" başka bir devletin yönetimine bırakılması uygulamasına ne ad verilir? Çözüm: Bu uygulama manda sistemidir; Suriye ve Lübnan Fransız mandası, Irak ve Filistin ise İngiliz mandası altına girmiştir.

Örnek 3: 1917 yılında İngiltere'nin, Filistin'de bir Yahudi yurdu kurulmasına destek verdiğini açıkladığı ve Filistin sorununun tarihsel kökenlerinden biri sayılan belge aşağıdakilerden hangisidir? Çözüm: Sözü edilen belge Balfour Deklarasyonudur; 1947 BM Taksim Planı ile birlikte Filistin sorununun tarihsel arka planını oluşturan iki temel belgeden biridir.

Örnek 4: Bosna Savaşı'nı sona erdiren ve Bosna-Hersek'in iki temel siyasi/idari birimden oluşan yapısını ortaya çıkaran, 1995 yılında ABD'nin arabuluculuğunda imzalanan anlaşma aşağıdakilerden hangisidir? Çözüm: Sözü edilen anlaşma Dayton Barış Anlaşmasıdır; Bosna-Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti'nden oluşan idari yapıyı ortaya çıkarmıştır.