KPSS A Uluslararası İlişkiler Güvenlik Çalışmaları ve Terörizm konu anlatımı

Güvenlik çalışmaları, Soğuk Savaş döneminde ağırlıklı olarak devletin askerî tehditlerden korunmasıyla sınırlı, dar bir alan iken; Soğuk Savaş sonrasında kapsamı genişlemiş ve derinleşmiştir. Geleneksel (dar) güvenlik anlayışı, güvenliği devlet merkezli ve askerî tehdit eksenli tanımlar; realist gelenekle özdeşleşir. Genişletilmiş (derinleştirilmiş) güvenlik anlayışı ise Kopenhag Okulu (Barry Buzan, Ole Wæver) tarafından geliştirilmiş; güvenliği askerî sektörün ötesine taşıyarak siyasi, ekonomik, toplumsal (societal) ve çevresel sektörleri de kapsayacak biçimde genişletmiş, referans nesnesini de devletin ötesine (birey, toplum, çevre) taşımıştır. Bu okulun geliştirdiği güvenlikleştirme (securitization) kavramı, bir konunun siyasi bir "söz edimi" (speech act) yoluyla olağanüstü önlemleri meşrulaştıran bir güvenlik meselesi hâline getirilme sürecini ifade eder. Ayrıca insan güvenliği (human security) yaklaşımı, güvenliğin referans noktasını devletten bireye kaydırır. Bu başlığın ikinci büyük bileşeni terörizmdir: siyasi bir amaca ulaşmak için sivilleri hedef alan, sistematik korku ve şiddet yaratmaya dayalı eylemler bütünüdür; iç/uluslararası, sol/sağ, dinsel, etnik-milliyetçi gibi türlere ayrılır.

• Terörizm türleri:
  • İç/uluslararası terörizm: Eylemlerin tek bir ülke sınırları içinde mi yoksa birden fazla ülkeyi ilgilendirir biçimde mi gerçekleştiği ayrımı.
  • Sol/sağ terörizm: İdeolojik motivasyona göre sınıflandırma (devrimci-sosyalist sol terör; aşırı milliyetçi/ırkçı sağ terör).
  • Dinsel terörizm: Dini referanslarla meşrulaştırılan, genellikle mutlak/kutsal bir amaç iddiasıyla hareket eden terör türü.
  • Etnik-milliyetçi terörizm: Belirli bir etnik grubun bağımsızlık veya özerklik talebiyle bağlantılı terör türü.
  • Devlet destekli terörizm: Bir devletin, başka bir devlete karşı terör örgütlerine maddi/lojistik destek sağlaması.
  • Siber terörizm: Bilgisayar sistemlerine ve kritik altyapılara yönelik, siyasi amaçlı yıkıcı saldırılar.
• Terörle mücadele yaklaşımları: Askerî/istihbarî önlemler, ceza adaleti (hukuki/adli) yaklaşımı, uluslararası işbirliği ve mali kaynakların kesilmesi, ayrıca terörün "kök nedenleri"yle (yoksunluk, dışlanma, siyasi temsil eksikliği) mücadeleyi önceleyen yumuşak güç temelli yaklaşımlar.
• Asimetrik savaş: Kaynak, teknoloji ve askerî kapasite bakımından büyük farklılık gösteren taraflar (ör. düzenli ordu ile silahlı örgüt) arasındaki, geleneksel savaş kurallarının dışına çıkan çatışma biçimidir; terör örgütlerinin sıkça başvurduğu bir stratejidir.

Örnek 1: Bir yaklaşım, güvenliği yalnızca devletin askerî tehditlerden korunmasıyla sınırlı tutmayıp; siyasi, ekonomik, toplumsal ve çevresel sektörleri de kapsayacak biçimde genişletmekte ve bir konunun ne zaman "güvenlik meselesi" hâline geldiğini açıklamak için söz edimi kavramını kullanmaktadır. Bu yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir? Çözüm: Güvenliği beş sektöre (askerî, siyasi, ekonomik, toplumsal, çevresel) genişleten ve güvenlikleştirme (söz edimi) kavramını geliştiren yaklaşım Kopenhag Okuludur. Geleneksel yaklaşım ise güvenliği devlet merkezli ve askerî eksenli tutar.

Örnek 2: Bir topluluk, kendi dilinin, dininin ya da ulusal kimliğinin başka bir grubun etkisiyle aşınacağı endişesini taşımakta ve bunu varoluşsal bir tehdit olarak algılamaktadır. Bu durum, Kopenhag Okulu'nun sınıflandırmasında hangi güvenlik sektörüyle ilişkilidir? Çözüm: Bir topluluğun kimliğine (dil, din, kültür) yönelik tehdit algısı toplumsal (societal) güvenlik sektörüyle ilişkilidir. Askerî sektör silahlı tehditleri, ekonomik sektör ise geçim kaynaklarına yönelik tehditleri konu alır.

Örnek 3: Bir örgüt, siyasi bir amaca ulaşmak için sivil halkı kasıtlı olarak hedef almakta, saldırılarıyla geniş kitlelerde yaygın bir korku ve dehşet duygusu yaratmayı amaçlamaktadır. Bu tanım aşağıdaki kavramlardan hangisiyle örtüşür? Çözüm: Siyasi bir amaç için sivilleri kasıtlı hedef alan ve kitlesel korku yaratmayı amaçlayan sistematik şiddet terörizmdir. Düzenli savaşta hedef genellikle karşı tarafın askerî güçleridir, terörizmde ise sivil hedefler öne çıkar.

Örnek 4: 1994 tarihli bir BM raporunda, güvenliğin yalnızca devletin askerî güvenliğiyle değil; bireyin ekonomik, gıda, sağlık, çevresel, kişisel, toplumsal ve siyasi güvenliğiyle de ilgilenmesi gerektiği savunulmuştur. Sözü edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir? Çözüm: Güvenliğin referans noktasını devletten bireye kaydıran ve yedi boyutuyla tanımlanan bu kavram **insan güvenliği (human security)**dir; kavram 1994 UNDP İnsani Gelişme Raporu'nda ortaya konmuştur.