Dil atölyesi
Kuralı örnek cümlede yakala, sonra kendi cümlende kullan.
7 bölüm · ~10 dk · 13 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Sözcükte yapı konusu, bir kelimenin kök ve eklerden nasıl oluştuğunu, kelimenin basit, türemiş ya da birleşik olup olmadığını anlamayı öğretir. KPSS Ortaöğretim Türkçe testinde bu başlıktan genellikle 1-2 soru gelir. Konu, sözcük türleri ve yazım kuralları gibi başka başlıkların da temelidir.
Bir sözcüğü incelerken önce kökü, sonra kök üzerine gelen ekleri bulmak gerekir. Eklerin yapım eki mi yoksa çekim eki mi olduğunu ayırt etmek, sözcüğün basit mi yoksa türemiş mi olduğuna karar vermenin anahtarıdır.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Kök
Sözcüğün bölünemeyen, anlamlı en küçük parçasıdır. İsim kökü (deniz, taş, kalem) ve fiil kökü (bak-, yürü-, sil-) olmak üzere ikiye ayrılır.
- Bitişik yazılanlar: Anlam kayması olanlar (ayakkabı, gecekondu, başbakan) ve kurallı birleşik fiiller (yapabilmek, koşuvermek, bakakalmak) bitişik yazılır.
- Ayrı yazılanlar: "etmek, olmak" ile kurulan ve ses düşmesi/türemesi olmayan birleşik fiiller ayrı yazılır (yardım etmek, memnun olmak). Ses olayı varsa bitişik yazılır (hissetmek, kaybolmak).
- İsim tamlaması ile birleşik sözcük farkı: İsim tamlamasında (deniz kenarı) her sözcük kendi anlamını korur. Birleşik sözcükte ise en az bir sözcük kendi anlamından uzaklaşır (ayakkabı bir "ayak parçası" değildir).
3Stratejiler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
4Çözümlü örnekler
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
"Babam bize yeni bir balıkçı teknesi anlattı." cümlesindeki "balıkçı" sözcüğünün yapısı nedir?
"Çocuklar parkta akşama kadar koştular." cümlesindeki "koştular" sözcüğü basit midir, türemiş midir?
"ayakkabı" ile "deniz kenarı" arasındaki fark nedir?
5Sık yapılan hatalar
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Sınavda nasıl soruluyor
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
7Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.