ÖABT Coğrafya Ölçme ve Değerlendirme konu anlatımı

Ölçme, bir özelliğin gözlenip sonucun sayı ya da sembollerle ifade edilmesi; değerlendirme ise bu ölçme sonucunun bir ölçütle karşılaştırılarak yargıya varılmasıdır. Coğrafya öğretiminde ölçme-değerlendirme yalnızca bilgiyi (bilişsel alanın hatırlama-anlama düzeyini) değil, aynı zamanda beceriyi (harita okuma, grafik/tablo yorumlama, arazi gözlemi yapma) ve tutumu (çevre bilinci, doğal afetlere duyarlılık) da kapsamalıdır. Geleneksel ölçme araçları (çoktan seçmeli test, doğru-yanlış, kısa cevaplı sınav, klasik yazılı sınav) bilgi düzeyini ölçmede etkili olsa da, coğrafyaya özgü becerilerin (harita üzerinde konum belirleme, izohips okuma, grafik çizip yorumlama, arazi çalışması raporu hazırlama) değerlendirilmesinde tek başına yetersiz kalır. Bu nedenle günümüz coğrafya öğretiminde tamamlayıcı (alternatif) ölçme-değerlendirme yaklaşımları — performans görevi, proje ödevi, portfolyo, dereceli puanlama anahtarı (rubrik), kontrol listesi, akran ve öz değerlendirme, gözlem formu, tanılayıcı dallanmış ağaç, yapılandırılmış grid — yaygın biçimde kullanılır. ÖABT alan eğitimi sorularında bu konu, bir öğretmenin belirli bir ölçme aracını/tekniğini niçin ve nasıl kullandığının senaryo üzerinden tespit edilmesi, rubrik türlerinin (bütüncül-analitik) ayırt edilmesi ya da portfolyonun diğer araçlardan farkının belirlenmesi biçiminde sıkça karşımıza çıkar.

Örnek 1: Bir öğretmen, öğrencilerinden hazırladıkları arazi çalışması raporlarını; "amaç ve planlama", "veri toplama yöntemi", "bulguların sunumu", "sonuç ve öneriler" başlıkları altında ayrı ayrı 1-5 arası puanlayan bir çizelge kullanarak değerlendirir. Bu, performansın birden çok ölçüte göre ayrı ayrı puanlandığı bir analitik rubrik uygulamasıdır.

Örnek 2: Bir öğretmen, dönem boyunca öğrencilerin hazırladığı iklim grafikleri, harita taslakları ve öz değerlendirme formlarını bir dosyada toplamalarını ister; dönem sonunda bu dosyayı öğrencinin gösterdiği gelişimi görmek amacıyla inceler. Bu uygulama, sürece ve gelişime odaklanan bir portfolyo (gelişim dosyası) değerlendirmesidir.

Örnek 3: Bir öğretmen, öğrencilerden bir bölgenin topografya haritası üzerinde belirli noktaların rakımını izohipslerden yararlanarak bulmalarını, ardından bir kesit çizmelerini ister; bu görevi "ölçek kullanımı", "izohips okuma", "kesit doğruluğu" ölçütlerine göre puanlar. Bu, harita okuma becerisinin performans görevi ve rubrikle değerlendirilmesine örnektir.

Örnek 4: Bir öğretmen, grup projesi sonunda her öğrencinin grup arkadaşlarının katkısını önceden belirlenen ölçütlere (katılım, sorumluluk alma, fikir üretme) göre puanlamasını ister ve ardından kendi katkısını da aynı ölçütlerle değerlendirmesini sağlar. Bu, akran değerlendirme ve öz değerlendirmenin birlikte kullanıldığı bir uygulamadır.

Örnek 5: Bir öğretmen, "iklim" ve "hava" kavramları arasındaki olası yanılgıları ortaya çıkarmak amacıyla öğrencilere birbirini izleyen evet-hayır sorularından oluşan dallanmış bir şema uygular ve öğrencinin hangi dalda yanılgıya düştüğünü belirler. Bu, tanılayıcı dallanmış ağaç tekniğinin tanı (teşhis edici) amaçlı kullanımına örnektir.