ÖABT Coğrafya Yöntem ve Teknikler (Arazi Çalışması Dahil) konu anlatımı

Coğrafya öğretiminde kullanılan yöntem ve teknikler, hem genel öğretim yöntemlerinin (düz anlatım, soru-cevap, tartışma, gösteri, örnek olay, problem çözme, iş birlikli öğrenme) coğrafyaya özgü biçimde uyarlanmasını hem de coğrafyaya özgü bir teknik olan arazi (saha) çalışmasını kapsar. Coğrafya, doğası gereği hem soyut (iklim sistemleri, levha tektoniği gibi) hem de somut, gözlemlenebilir (yer şekilleri, arazi kullanımı gibi) konuları içerdiğinden, tek bir yöntemle sınırlı kalınamaz; öğretmenin konunun niteliğine göre yöntem çeşitlendirmesi yapması beklenir. Yapılandırmacı yaklaşımın etkisiyle günümüzde coğrafya öğretiminde öğrenciyi etkin kılan teknikler (istasyon tekniği, kavram haritası, zihin haritası, örnek olay incelemesi, probleme dayalı öğrenme, iş birlikli öğrenme) öne çıkar. Arazi çalışması ise coğrafyaya özgü, sınıf dışında planlı biçimde yürütülen; hazırlık (planlama), uygulama (sahada gözlem ve veri toplama) ve değerlendirme (sınıfta analiz ve raporlama) aşamalarından oluşan bir tekniktir. ÖABT alan eğitimi sorularında bu konu, genellikle bir öğretim durumunun hangi yöntem ya da teknikle örtüştüğünün ayırt edilmesi, ya da arazi çalışmasının hangi aşamasının eksik ya da hatalı uygulandığının belirlenmesi biçiminde karşımıza çıkar.

Genel öğretim yöntem ve teknikleri

Arazi (saha) çalışması

• Arazi çalışmasının etkili olması için hedeflerin önceden net biçimde belirlenmesi, öğrencilerin sahada aktif görev üstlenmesi (yalnızca izleyici olmaması) ve sonrasında mutlaka sınıf içi değerlendirme yapılması gerekir.

Örnek 1: Bir öğretmen, bir bölgedeki heyelan riskini ele almak için önce heyelan olaylarına ilişkin resmî haber metinlerini öğrencilerle ayrıntılı biçimde incelemekte, olayın nedenlerini ve sonuçlarını sınıfta çözümletmektedir. Bu uygulama hangi tekniğe örnektir? Çözüm: Gerçek bir olayın ayrıntılı biçimde incelenip neden-sonuç ilişkisinin çözümlenmesi örnek olay (vaka) incelemesi tekniğinin tipik bir uygulamasıdır.

Örnek 2: Bir öğretmen, sınıfını beş farklı köşeye ayırarak her köşeye farklı bir görev (harita okuma, grafik yorumlama, kavram eşleştirme, video izleme, soru çözme) yerleştirmekte; öğrenciler küçük gruplar hâlinde belirli sürelerle bu köşeleri dolaşmaktadır. Bu uygulama hangi teknikle örtüşür? Çözüm: Sınıfın farklı köşelerine farklı görevlerin yerleştirilip öğrencilerin bu görevleri sırayla tamamlaması istasyon tekniğinin tanımıdır.

Örnek 3: Bir öğretmen, arazi çalışması planlarken önce hangi kazanımların hedeflendiğini, gidilecek güzergâhı ve gerekli izinleri belirlemekte, öğrencilere gidilecek yer hakkında ön bilgi vermektedir; ancak sahada öğrencilerden yalnızca fotoğraf çekmelerini istemekte, sınıfa döndükten sonra herhangi bir değerlendirme yapmamaktadır. Bu uygulamanın eksik yönü nedir? Çözüm: Planlama aşaması doğru yürütülmüş olsa da arazi çalışmasının değerlendirme aşaması (verilerin analiz edilip kazanımlarla ilişkilendirilmesi) eksik bırakılmıştır; bu eksiklik etkinliği yalnızca bir geziye indirger.

Örnek 4: Bir öğretmen, bir akarsu masası modeli üzerinde suyu akıtarak öğrencilerin erozyonun nasıl gerçekleştiğini gözlemlemesini sağlamaktadır. Bu uygulama hangi tekniğe örnektir? Çözüm: Öğretmenin bir model ya da düzenek üzerinden bir olayı somutlaştırıp öğrencilere göstermesi gösteri (demonstrasyon) tekniğinin bir uygulamasıdır.