Edebiyat salonu
Dönemi, yazarı ve eseri bir hikâye gibi birbirine bağla.
6 bölüm · ~9 dk · 7 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Türk dili ve edebiyatı öğretiminin temel amacı, öğrencilerin dört temel dil becerisini -okuma, yazma, konuşma ve dinleme/izleme- işlevsel ve üretken biçimde kullanabilmelerini sağlamaktır. Bu beceriler birbirinden bağımsız değil, karşılıklı olarak birbirini besleyen bir bütün oluşturur: iyi bir okuyucu, okuduğu metinlerden yazma ve konuşma becerisi için de örnek/model edinir; etkili bir dinleyici ise konuşma becerisini geliştirmek için gerekli girdiyi (input) alır. ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı alan eğitimi sınavında bu konu, öğretmenin sınıf içinde uyguladığı bir etkinliğin hangi beceriye ve hangi stratejiye/tekniğe karşılık geldiğinin senaryo üzerinden tespit edilmesini ister. Bu derste okuma, yazma, konuşma ve dinleme becerilerinin öğretim yaklaşımları, alt türleri, stratejileri ve lise düzeyinde uygulanışı ele alınacaktır.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Okuma becerisi ve okuma türleri
Sesli okuma, metnin doğru telaffuz, vurgu ve tonlamayla yüksek sesle okunmasıdır; diksiyon ve akıcılığı geliştirir. Sessiz (göz ile) okuma, metnin ses çıkarmadan, göz hareketleriyle okunmasıdır; anlama hızını ve derinliğini artırır ve günlük yaşamda okumanın asıl hedefi kabul edilir çünkü gerçek yaşamda okuma çoğunlukla sessiz yapılır. Göz atma (skimming), metnin ana fikrini hızlıca kavramak için yapılan genel bir taramadır. Tarama (scanning), metin içinde belirli bir bilgiyi (tarih, isim, sayı) hızlıca bulmak için yapılan seçici okumadır. Eleştirel okuma, metindeki bilgilerin, iddiaların ve yazarın amacının sorgulanarak değerlendirildiği üst düzey okuma biçimidir. Örtük (derinlemesine) okuma, metnin satır aralarındaki anlamların, ima ve çağrışımların çözümlendiği okuma türüdür; edebî metin incelemede önemlidir.
Okuma ve izleme stratejileri
SQ3R tekniği; gözden geçir, soru sor, oku, anlat ve tekrar gözden geçir aşamalarından oluşur; okuma öncesi tahmin etme, okuma sırasında sorgulama ve okuma sonrası özetlemeyi bütünleştirir. KWL tablosu (ne biliyorum, ne öğrenmek istiyorum, ne öğrendim) öğrencinin ön bilgisini etkinleştirip okuma ya da izleme sonunda öğrenmesini görünür kılan bir stratejidir.
Yazma becerisi ve süreç temelli yazma modeli
Modern yazma öğretimi, yazmayı tek seferde tamamlanan bir ürün değil, aşamalı bir süreç olarak ele alır: planlama/fikir üretme (beyin fırtınası, zihin haritası), taslak oluşturma (ilk yazım, akıcılığa odaklanma), gözden geçirme (içerik ve düzenin gözden geçirilmesi), düzeltme (dil bilgisi, yazım, noktalama hatalarının giderilmesi) ve yayımlama/paylaşma aşamalarından oluşur. Bu süreçte öğretmen yalnızca sonuç ürünü değil sürecin kendisini de değerlendirir. Yazma türleri arasında güdümlü yazma (belirli bir konu, sözcük listesi ya da çerçeve verilerek yazma), serbest yazma (herhangi bir kısıtlama olmadan akıcı biçimde yazma) ve yaratıcı yazma (özgün, imgesel ve kurgusal metinler üretme) ayırt edilir.
Konuşma ve dinleme/izleme becerileri
Konuşma eğitiminde doğru diksiyon, vurgu-tonlama, beden dili ve göz teması gibi unsurlar önemlidir. Hazırlıklı konuşma önceden planlanan bir konuşmayı (örneğin sunum); hazırlıksız konuşma ise anlık ve doğaçlama bir konuşmayı (örneğin tartışma) ifade eder. Dinleme/izleme becerisinde seçici dinleme (belirli bir bilgiye odaklanma), eleştirel dinleme (dinlenilen bilgiyi sorgulama), empatik dinleme (konuşanın duygularını anlamaya çalışma) ve katılımlı (etkileşimli) dinleme (soru sorarak, geri bildirim vererek dinleme) türleri ayırt edilir.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir öğretmen, öğrencilerden bir gazete köşe yazısını okumadan önce başlıktan yola çıkarak konunun ne olabileceğini tahmin etmelerini, ardından metni okurken yazarın sunduğu kanıtların tutarlı olup olmadığını sorgulamalarını istemiştir.
Bir öğretmen, kompozisyon yazdırmadan önce öğrencilerden konuyla ilgili bir zihin haritası oluşturmalarını, ardından bir taslak yazmalarını, taslağı akran değerlendirmesiyle gözden geçirmelerini ve son olarak yazım-noktalama hatalarını düzeltmelerini istemiştir.
Bir öğretmen, öğrencilerden belirli bir konuda önceden hazırlık yapmadan, sınıfta anlık olarak görüşlerini savunmalarını istemiş; değerlendirmede yalnızca içeriği değil beden dili ve akıcılığı da göz önünde bulundurmuştur.
Bir öğretmen, bir belgeseli izletmeden önce öğrencilerden konuyla ilgili bildiklerini ve öğrenmek istediklerini bir tabloya yazmalarını, izleme sonunda ise öğrendiklerini aynı tabloya eklemelerini istemiştir.
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.