ÖABT Edebiyat Yöntem, Teknik ve Etkinlikler konu anlatımı

Türk dili ve edebiyatı dersinde yöntem, teknik ve etkinlikler konusu; öğretmenin bir kazanıma ulaşmak için izlediği genel yolu (yöntem) ve bu yolu sınıf içinde somutlaştıran kısa süreli uygulama biçimlerini (teknik) kapsar. Lise düzeyinde bu ders, hem dil becerilerinin (okuma, yazma, konuşma, dinleme) hem de edebî metin çözümleme ve edebiyat kültürünün kazandırılmasını hedeflediği için yöntem ve teknik seçimi bu iki eksene göre farklılaşır. Güncel öğretim programı, öğrenciyi edebî metinle etkin biçimde etkileşime giren, yorumlayan ve üreten bir özne olarak konumlandıran yapılandırmacı bir yaklaşımı esas alır. ÖABT sınavında bu konu, öğretmenin sınıf içinde uyguladığı bir etkinliğin hangi yöntem/tekniğe karşılık geldiğinin senaryo üzerinden tanınmasını gerektirir.

Genel öğretim yöntemleri

Anlatım (takrir) yöntemi, bilginin öğretmen tarafından sözlü olarak aktarıldığı, kısa sürede çok bilgi vermeye elverişli ama öğrenciyi pasifleştirebilen yöntemdir. Soru-cevap yöntemi, öğrencinin düşünmesini ve derse etkin katılmasını sağlayan, karşılıklı etkileşime dayalı yöntemdir. Tartışma yöntemi, bir edebî ya da toplumsal konu üzerinde öğrencilerin görüşlerini karşılıklı savunduğu yöntemdir; münazara ve panel bu yöntemin altında uygulanan tekniklerdir. Örnek olay yöntemi, gerçek ya da kurgusal bir olayın öğrencilere sunularak analiz edilmesini isteyen yöntemdir. Gösterip yaptırma yöntemi, öğretmenin bir beceriyi (örneğin şiir tahlili yapma adımlarını) önce model olarak gösterip ardından öğrenciye uygulatmasıdır.

Edebiyat öğretimine özgü teknikler

Metin çözümleme (tahlil) çalışması, bir edebî metnin tema, yapı, dil-anlatım ve bağlam açısından adım adım incelenmesidir; genellikle öğretmen rehberliğinde başlayıp öğrencinin bağımsız çözümlemeye yönlendirildiği bir süreçtir. Edebiyat çemberi (okuma çemberi), öğrencilerin küçük gruplar hâlinde aynı metni okuyup her üyenin farklı bir role (özetleyici, soru sorucu, bağlantı kurucu, sözcük avcısı) bürünerek metni tartıştığı tekniktir; kubaşık öğrenmenin edebiyat dersine uyarlanmış biçimidir. Yaratıcı yazma atölyesi, öğrencilerin öğrendiği bir edebî türün (öykü, şiir, deneme) özelliklerini kullanarak özgün bir metin üretmesidir. Doğaçlama ve canlandırma, bir edebî metindeki sahnenin ya da karakterin, önceden belirlenmiş kesin bir senaryo olmadan canlandırılmasıdır; karaktere empati kurmayı ve metni içselleştirmeyi sağlar. Karşılaştırmalı okuma, iki farklı metnin (aynı temayı işleyen iki şiir gibi) yapı, dil ve bakış açısı bakımından karşılaştırılmasıdır. Günlük/okuma günlüğü tutma, öğrencinin okuduğu metne ilişkin düşünce ve duygularını düzenli olarak yazılı biçimde kaydetmesidir; okuma ile yazmayı bütünleştirir.

Genel teknikler: kubaşık öğrenme ve beyin fırtınası

Kubaşık (işbirlikli) öğrenme, öğrencilerin küçük gruplar hâlinde hem bireysel sorumluluk taşıyarak hem de ortak bir hedefe bağımlı biçimde çalıştığı, grup ödülü ve yüz yüze destekleyici etkileşim ilkelerine dayanan tekniktir; yalnızca öğrencileri gruplandırmaktan ibaret değildir. Beyin fırtınası, bir tema ya da soru karşısında akla gelen bütün fikirlerin eleştirilmeden hızlıca ortaya konduğu, amacın nicelik ve çeşitlilik olduğu tekniktir.