Edebiyat salonu
Dönemi, yazarı ve eseri bir hikâye gibi birbirine bağla.
6 bölüm · ~8 dk · 7 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Ölçme ve değerlendirme, Türk dili ve edebiyatı öğretiminde öğrencinin dil becerileri (okuma, yazma, konuşma, dinleme), dil bilgisi bilgisi ve edebî metin çözümleme yeterliklerinin ne ölçüde geliştiğinin belirlenmesi sürecidir. Ölçme, bir özelliğin sayısal ya da kategorik olarak belirlenmesi (örneğin bir kompozisyona 78 puan verilmesi); değerlendirme ise bu ölçme sonucunun bir ölçütle karşılaştırılarak yorumlanmasıdır (78 puanın iyi düzeyde olduğunun belirtilmesi). Güncel öğretim yaklaşımı, yalnızca ürünü (bitmiş yazılı kâğıdı, test sonucunu) değil süreci de (öğrencinin gelişimini) ölçmeyi hedeflediği için geleneksel ölçme araçlarının yanında alternatif/tamamlayıcı ölçme değerlendirme araçlarının kullanılması önerilir. ÖABT sınavında bu konu, belirli bir ölçme durumunun hangi araç ya da yaklaşıma karşılık geldiğinin tespit edilmesini ister.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Geleneksel ölçme araçları
Çoktan seçmeli testler, nesnel, hızlı puanlanabilen, çok sayıda kazanımı kısa sürede ölçebilen ama üretken (yazma, konuşma) becerileri doğrudan ölçemeyen araçlardır. Doğru-yanlış ve eşleştirme soruları, bilgi düzeyindeki kazanımları hızlıca yoklamaya elverişlidir; şans başarısı riski taşır. Kısa cevaplı ve yazılı yoklama (klasik sınav), öğrencinin bilgiyi kendi cümleleriyle ifade etmesini gerektirir; puanlamada öznellik riski taşıdığından dereceli puanlama anahtarıyla desteklenmesi önerilir.
Alternatif/tamamlayıcı ölçme değerlendirme araçları
Performans görevi, öğrencinin öğrendiği bilgi ve beceriyi gerçek yaşama yakın bir görevde (örneğin bir haber metni yazma, bir sunum hazırlama) sergilemesini ister. Proje, öğrencinin belirli bir süreçte, bağımsız araştırma yaparak ürettiği kapsamlı çalışmadır; süreç ve ürün birlikte değerlendirilir. Portfolyo (gelişim dosyası), öğrencinin zaman içinde ürettiği farklı çalışmaların (taslaklar dâhil) bir araya getirilerek gelişiminin izlenmesini sağlayan dosyadır; öğrencinin kendi gelişimini görmesine de olanak tanır. Dereceli puanlama anahtarı (rubrik), bir performansın (örneğin bir kompozisyonun) hangi ölçütlere (içerik, düzen, dil kullanımı, yaratıcılık) göre hangi düzeylerde değerlendirileceğini önceden tanımlayan araçtır; öznelliği azaltır ve öğrenciye geri bildirim vermeyi kolaylaştırır. Öz değerlendirme, öğrencinin kendi çalışmasını önceden belirlenmiş ölçütlere göre değerlendirmesidir; öz farkındalığı artırır. Akran değerlendirme, öğrencilerin birbirlerinin çalışmalarını belirlenmiş ölçütlere göre değerlendirmesidir. Gözlem formu ve kontrol listesi, öğretmenin, örneğin bir konuşma performansı sırasında belirli davranışların (göz teması kurma, akıcı konuşma) gözlenip gözlenmediğini işaretlediği araçlardır.
Beceri temelli ölçme örnekleri
Okuma-anlama, çoktan seçmeli ya da açık uçlu sorularla; yazma, dereceli puanlama anahtarıyla desteklenmiş kompozisyon değerlendirmesiyle; konuşma, gözlem formu ve sunum rubrikleriyle; dinleme ise dinlenilen bir metne ilişkin soruların yanıtlanmasıyla ölçülür.
Geçerlik ve güvenirlik
Bir aracın geçerliği, ölçmek istediği özelliği doğru ölçmesi; güvenirliği ise tutarlı sonuçlar vermesidir. Öznel puanlanan yazılı ve sözlü ürünlerde dereceli puanlama anahtarı kullanımı güvenirliği artırır.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir öğretmen, öğrencilerden dönem boyunca yazdıkları taslak ve son hâlleriyle birlikte en az beş yazılı çalışmayı bir dosyada toplamalarını istemiş, dönem sonunda bu dosya üzerinden öğrencinin yazma becerisindeki gelişimini değerlendirmiştir.
Bir öğretmen, bir kompozisyonu değerlendirirken içerik, düzen/plan, dil ve anlatım, yaratıcılık ölçütlerini önceden belirlemiş ve her ölçüt için zayıf, orta, iyi, çok iyi düzeylerini tanımlayan bir tablo hazırlayarak puanlama yapmıştır.
Bir öğretmen, öğrencilerden bir sunum hazırlamalarını ve gerçek bir dinleyici topluluğu önünde sunmalarını istemiş; sunum sırasında göz teması, akıcı konuşma ve içerik bütünlüğü gibi ölçütleri bir gözlem formuyla işaretlemiştir.
Bir öğretmen, bir yazılı sınavda öğrencilerin bir metni okuyup çoktan seçmeli sorularla ana fikri, yardımcı fikirleri ve yazarın amacını belirlemelerini istemiştir.
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.