KPSS A Çalışma Ekonomisi Sanayi Devrimi ve Çalışma Hayatının Dönüşümü konu anlatımı

Sanayi Devrimi, 18. yüzyılın ikinci yarısında İngiltere'de başlayan, buhar gücü ve makineleşmenin üretim sürecine girmesiyle tarım ve zanaat temelli üretimden fabrika temelli kitlesel üretime geçişi ifade eden köklü bir dönüşümdür. Bu dönüşüm; çalışma biçimlerini, işgücünün toplumsal bileşimini, kentleşmeyi ve emek-sermaye ilişkilerini kökten değiştirmiştir. Bu başlıkta; Sanayi Devrimi öncesi çalışma biçimleri (lonca sistemi, ev eksenli üretim/putting-out system), Sanayi Devrimi'nin getirdiği fabrika sistemi ve sonuçları, işçi sınıfının ortaya çıkışı ve ilk işçi hareketleri öne çıkan konulardır.

Sanayi Devrimi öncesi çalışma biçimleri

Sanayi Devrimi'nin getirdiği dönüşüm

İlk işçi hareketleri ve tepkiler

Örnek 1: Sanayi Devrimi öncesinde bir tüccarın ham maddeyi evlerinde çalışan zanaatkârlara dağıtıp işlenmiş ürünü geri topladığı bir üretim biçimi tanımlanmaktadır. Bu üretim örgütlenmesi aşağıdakilerden hangisidir? Çözüm: Ham maddenin evlerde çalışanlara dağıtılıp ürünün toplanması, ev eksenli üretim (putting-out sistemi) olarak adlandırılan, fabrika öncesi bir örgütlenme biçimidir.

Örnek 2: Sanayi Devrimi ile birlikte üretimin tek bir mekânda toplanması ve çalışanların belirli saatlere göre çalıştırılmaya başlanması, çalışma hayatına hangi temel dönüşümü getirmiştir? Çözüm: Bu durum, üretimin belirli bir mekânda toplanıp zaman disiplinine dayalı olarak örgütlendiği fabrika sistemine geçişi ifade eder; emek artık evde değil, işverenin denetimindeki fabrikada harcanır.

Örnek 3: 19. yüzyıl başında bazı İngiliz işçilerin, işlerini ellerinden aldığını düşündükleri makineleri kırıp tahrip ettiği hareket aşağıdakilerden hangisidir? Çözüm: Makinelerin tahrip edilmesine dayanan bu tepkisel işçi hareketi Ludizm (makine kırıcılığı) olarak adlandırılır; makineleşmeye karşı ilk kolektif tepkilerden biri sayılır.

Örnek 4: Sanayi Devrimi sonrasında işçi sınıfının, genel oy hakkı gibi siyasal talepler etrafında örgütlendiği kitlesel hareket aşağıdakilerden hangisidir? Çözüm: Genel oy hakkı talebiyle 1830-1840'larda İngiltere'de örgütlenen kitlesel işçi hareketi Çartizm (Chartism)'dir; işçi sınıfının siyasal bir özne olarak ortaya çıkışının önemli bir aşamasını oluşturur.