KPSS A Hukuk Deliller ve İspat konu anlatımı

Ceza muhakemesinin amacı maddi gerçeğe ulaşmaktır ve bu amaca ancak hukuka uygun yollarla elde edilen delillerle ulaşılabilir. Bu başlık altında delil serbestisi ilkesi, hukuka aykırı delil yasağı, vicdani delil sistemi, ispat yükünün dağılımı, şüpheden sanık yararlanır ilkesi ve delil türleri (beyan, belge, bilirkişi, keşif) incelenir. KPSS A Grubu Hukuk'ta bu konu, özellikle hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillerin durumu ve ifade/sorgu usulüne ilişkin yasaklar üzerinden somut olaylarla sorulur.

Delil serbestisi ilkesi

Ceza muhakemesinde, hukuka aykırı olmamak kaydıyla, hangi vasıtanın delil olarak kullanılabileceği konusunda bir sınırlama yoktur; yani "her şey delil olabilir" ilkesi geçerlidir (delil serbestisi). Bunun tek ve en önemli sınırı, delilin hukuka uygun yöntemlerle elde edilmiş olması gerekliliğidir.

Hukuka aykırı delil yasağı (CMK m. 206/2, m. 217/2, m. 230/1)

• Hukuka aykırı olarak elde edilen deliller, hükme esas alınamaz. Bu ilke, kanunun açık lafzıyla güvence altına alınmıştır ve Anayasa m. 38/6'da da yer alır.
• Bu yasak, yalnızca delili doğrudan elde eden işlemi değil, doktrinde tartışmalı olmakla birlikte kimi görüşlere göre bu delilden hareketle elde edilen sonraki (dolaylı) delilleri de kapsayabilir ("zehirli ağacın meyvesi" tartışması); uygulamada temel yaklaşım, hukuka aykırılığın ağırlığına ve doğrudan bağlantıya göre değerlendirme yapılmasıdır.
• İfade ve sorgu usulünde yasak yöntemler (m. 148): Şüphelinin veya sanığın beyanının özgür iradesine dayanması esastır. Cebir, tehdit, ilaç verme, yorma, aldatma, cebri müdahale, zorla ilaç verme veya bunlara benzer yöntemlerle elde edilen beyanlar; şüpheli veya sanık rıza göstermiş olsa dahi delil olarak değerlendirilemez.

Vicdani delil sistemi

CMK, kanuni (biçimsel) delil sistemini değil, vicdani delil sistemini (serbestçe değerlendirme) benimser: hâkim, önüne getirilen delilleri, önceden belirlenmiş bir ağırlık veya hiyerarşiye bağlı kalmaksızın, kendi vicdani kanaatine göre serbestçe değerlendirir ve gerekçesini kararında gösterir. Ancak bu serbesti, hukuka aykırı delillerin değerlendirmeye alınabileceği anlamına gelmez.

İspat yükü ve şüpheden sanık yararlanır ilkesi

• Masumiyet karinesinin bir sonucu olarak, ispat yükü iddia makamına (Cumhuriyet savcısına) aittir; şüpheli veya sanık, kendi suçsuzluğunu ispatla yükümlü değildir.
• Şüpheden sanık yararlanır ilkesi (in dubio pro reo): Toplanan delillerin, sanığın suçu işlediği konusunda hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak kesinlikte bir vicdani kanaat oluşturmaması hâlinde, bu şüphe sanığın lehine değerlendirilir ve beraat kararı verilir.

Delil türleri