KPSS A Hukuk Koruma Tedbirleri konu anlatımı

Koruma tedbirleri, ceza muhakemesinin sağlıklı yürütülmesini ve muhakeme sonunda verilecek kararın etkin biçimde uygulanabilmesini sağlamak amacıyla, henüz kesinleşmiş bir mahkûmiyet bulunmadan kişilerin temel hak ve özgürlüklerine geçici olarak müdahale edilmesine imkân veren tedbirlerdir. Yakalama, gözaltı, tutuklama, adli kontrol, arama ve el koyma bu tedbirlerin başlıcalarıdır. KPSS A Grubu Hukuk'ta bu konu, her bir koruma tedbirinin şartlarının, süresinin ve hangi makam tarafından uygulanabileceğinin somut olaylarla sorulması şeklinde işlenir.

Koruma tedbirlerinin ortak özellikleri

Yakalama (CMK m. 90-91)

• Bir kişinin suçüstü hâlinde bulunması veya gecikmesinde sakınca bulunan diğer hâllerde, Cumhuriyet savcısına veya amirlerine derhal başvurma imkânı bulunmadığında kolluk tarafından yakalanabilir.
• Suçüstü hâlinde her vatandaş: , bir kişiyi yakalama yetkisine sahiptir (m. 90/1) – kolluğa özgü olmayan, herkese tanınan istisnai bir yetkidir.
• Yakalanan kişi, yakalama nedenleri ve hakkındaki iddialar hakkında bilgilendirilir; en yakın Cumhuriyet savcısına derhal haber verilerek, savcının serbest bırakmasını emretmediği hâllerde soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınabilir.

Gözaltı (CMK m. 91)

• Yakalanan kişi hakkında, Cumhuriyet savcısı tarafından serbest bırakılmadığı takdirde gözaltına karar verilebilir.
• Süre: Gözaltı süresi, yakalama anından itibaren 24 saati geçemez; kişinin yakalama yerinden en yakın hâkim önüne gönderilmesi için zorunlu süre bu süreye ayrıca eklenir.
• Toplu suçlarda: Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle, her defasında bir günü geçmemek üzere gözaltı süresi üç gün süreyle uzatılabilir.
• Gözaltı kararını Cumhuriyet savcısı verir; hâkim kararı gerekmez, ancak gözaltı süresinin uzatılması yazılı ve gerekçeli olmalıdır.

Tutuklama (CMK m. 100-108)

Arama (CMK m. 116-121)

• Şüpheli veya sanığın yakalanabilmesi ya da suç delillerinin elde edilebilmesi amacıyla, kişinin üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerlerde arama yapılabilir.

El koyma (CMK m. 123-134)

• Delil olarak elde edilmesi ve muhafaza altına alınması gereken eşyaya, sahibinin rızası bulunmasa da el konulabilir.
• Kural: El koymaya, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararı ile karar verilir.
• Gecikmesinde sakınca bulunan hâller: Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle, ona ulaşılamadığı hâllerde ise kolluk amirinin yazılı emriyle el koyma yapılabilir; ancak bu şekilde yapılan el koyma işlemi, yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunulmalıdır; onaylanmazsa el koyma kendiliğinden kalkar.

Diğer koruma tedbirleri

İletişimin denetlenmesi (m. 135), gizli soruşturmacı görevlendirilmesi (m. 139), teknik araçlarla izleme (m. 140) gibi tedbirler de kanunda düzenlenmiş olup, ağır müdahale niteliği nedeniyle kural olarak hâkim kararına ve kanunda sayılan katalog suçlara bağlanmıştır.