KPSS A İktisat Büyüme Teorileri (Harrod-Domar, Solow) konu anlatımı

İktisadi büyüme, bir ekonominin üretim kapasitesinin (reel millî gelirin) zaman içinde artmasıdır. Büyüme teorileri, bu artışın hangi değişkenlere bağlı olduğunu ve sürdürülebilir bir büyüme patikasının nasıl oluştuğunu açıklamaya çalışır. KPSS A Grubu İktisat'ta bu başlıkta en çok Harrod-Domar modeli (Keynesyen gelenekten, sabit katsayılı üretim varsayımıyla) ve Solow büyüme modeli (neoklasik gelenekten, azalan verimler ve ikame edilebilir üretim faktörleriyle) sorulur. Harrod-Domar modeli büyümenin tasarruf oranı ve sermaye-hasıla oranına bağlı olduğunu, ancak bu büyümenin dengeli olmasının garanti edilmediğini ("bıçak sırtı" dengesizliği) savunur. Solow modeli ise sermayeye göre azalan verimler nedeniyle ekonomilerin bir "durgun duruma (steady state)" yakınsadığını, kişi başına gelirde kalıcı büyümenin ancak dışsal teknolojik gelişmeyle mümkün olduğunu öne sürer.

Harrod-Domar Modeli

• Temel formül: g = s / v
  • g: reel millî gelirin büyüme hızı
  • s: tasarruf oranı (S/Y)
  • v: sermaye-hasıla oranı (ICOR – incremental capital-output ratio), v = ΔK/ΔY = I/ΔY
• Model, sermaye ile emeğin ikame edilemediği (Leontief tipi, sabit katsayılı) bir üretim fonksiyonuna dayanır.
• Üç farklı büyüme hızı:
  • Gerçekleşen (aktüel) büyüme hızı (Ga): Ekonomide fiilen gözlenen büyüme.
  • Garantili (warranted) büyüme hızı (Gw): Girişimcilerin mevcut sermaye stokunu tam kapasiteyle kullanmalarını sağlayan, plânlanan tasarruf ile plânlanan yatırımın eşit olduğu büyüme hızı; Gw = s/v.
  • Doğal (natural) büyüme hızı (Gn): Nüfus artışı ve teknolojik ilerlemenin belirlediği, tam istihdamın sürdürülebileceği en yüksek büyüme hızı.
  • Bu üç hızın birbirine eşit olması bir rastlantıdır; otomatik bir düzeltme mekanizması yoktur. Ga > Gw ise ekonomi sermaye yetersizliği hisseder ve kümülatif olarak genişler (enflasyonist açılma); Ga < Gw ise kümülatif daralma (durgunluk, işsizlik) yaşanır. Bu istikrarsızlığa "bıçak sırtı (knife-edge) dengesizliği" denir.
• Amortismanın dikkate alındığı genişletilmiş biçimde: g = s/v − δ (δ: amortisman oranı).

Solow Büyüme Modeli

• Neoklasik üretim fonksiyonu: Y = F(K, L), sabit ölçeğe getiri ve sermayeye göre azalan verimler vardır; kişi başına biçimde y = f(k), burada k = K/L (kişi başına sermaye), y = Y/L (kişi başına üretim).
• Sermaye birikim denklemi: Δk = sf(k) − (n + δ)k
  • s: tasarruf oranı, n: nüfus (işgücü) artış hızı, δ: amortisman oranı.
  • sf(k): kişi başına yatırım (fiilî); (n+δ)k: kişi başına sermayeyi sabit tutmak için gerekli "telafi edici" yatırım (break-even investment).

Örnek 1 – Harrod-Domar ile büyüme hızı: Bir ekonomide tasarruf oranı s = %20, sermaye-hasıla oranı v = 4'tür. Büyüme hızı nedir? Çözüm: g = s/v = 20/4 = %5.

Örnek 2 – Hedef büyüme için gerekli tasarruf oranı: Bir ülke %7 büyüme hedefliyor; sermaye-hasıla oranı v = 3,5'tir. Gerekli tasarruf/yatırım oranı ne olmalıdır? Çözüm: s = g × v = 7 × 3,5 = %24,5.

Örnek 3 – Solow modelinde durgun durum: Üretim fonksiyonu y = k^0,5 olan bir ekonomide tasarruf oranı s = 0,2, amortisman oranı δ = 0,05 ve nüfus artış hızı n = 0'dır. Durgun durum kişi başına sermaye stokunu (k*) ve kişi başına üretimi (y*) bulunuz. Çözüm: Durgun durum koşulu sf(k) = (n+δ)k'dir: 0,2·k^0,5 = 0,05·k ⇒ k^0,5 = 0,2/0,05 = 4 ⇒ k = 16*. Buradan y* = k*^0,5 = 16^0,5 = 4.

Örnek 4 – Altın kural sermaye stoku: Aynı üretim fonksiyonuna (y = k^0,5) ve n = 0'a sahip bir ekonomide δ = 0,05'tir. Altın kural sermaye stokunu (k_altın) bulunuz. Çözüm: Altın kural koşulu MPK = n + δ'dır. MPK = dy/dk = 0,5·k^(−0,5). Buna göre 0,5·k^(−0,5) = 0,05 ⇒ k^(−0,5) = 0,1 ⇒ k^0,5 = 10 ⇒ k_altın = 100.