KPSS A İktisat İçsel Büyüme Teorileri konu anlatımı

İçsel (endojen) büyüme teorileri, 1980'lerin ortasından itibaren Paul Romer ve Robert Lucas gibi iktisatçıların çalışmalarıyla gelişmiş, Solow modelinin "uzun dönem büyüme yalnızca dışsal teknolojik gelişmeyle mümkündür" sonucuna bir alternatif getirmiştir. Bu teorilerde büyümeyi sağlayan teknolojik gelişme, beşerî sermaye birikimi ve bilgi üretimi modelin içinde (endojen olarak) açıklanır; yani büyüme, dışsal bir varsayıma değil, ekonomideki tasarruf, yatırım, eğitim ve Ar-Ge kararlarına bağlıdır. Bu nedenle içsel büyüme modellerinde iktisat politikaları (teşvikler, eğitim harcamaları, Ar-Ge destekleri, mülkiyet haklarının korunması) uzun dönem büyüme hızını kalıcı olarak etkileyebilir; bu, Solow modelinden temel bir ayrışma noktasıdır.

Solow modelinden temel farklar

• Solow modelinde sermayeye göre azalan verimler vardır; içsel büyüme modellerinde ise geniş tanımlı sermaye (fiziksel + beşerî sermaye + bilgi) için azalan verimler ortadan kaldırılır veya zayıflatılır, bu da kalıcı büyümeyi mümkün kılar.
• Politika müdahaleleri (tasarruf teşvikleri, eğitime yapılan kamu harcaması, Ar-Ge sübvansiyonları, fikri mülkiyet hakları) Solow'da yalnızca düzeyi etkilerken, içsel büyüme modellerinde büyüme hızını kalıcı olarak etkileyebilir.
• Yoksul ve zengin ülkeler arasında Solow'un öngördüğü otomatik yakınsama zorunlu değildir; sermayede pozitif dışsallıklar/artan verimler olduğunda ülkeler arası gelir farkları kalıcı hatta artan olabilir.

AK Modeli (en basit içsel büyüme modeli)

• Üretim fonksiyonu: Y = A·K (A: sabit bir teknoloji/verimlilik parametresi, K: geniş tanımlı sermaye — fiziksel ve beşerî sermayeyi birlikte içerebilir). Burada sermayeye göre azalan verim yoktur; marjinal ürün sabittir (MPK = A).
• Sermaye birikim denklemi: ΔK = sY − δK = sAK − δK.
• Büyüme hızı: g = ΔY/Y = ΔK/K = sA − δ (s: tasarruf oranı, δ: amortisman oranı).
• Bu modelde tasarruf oranı s'deki kalıcı bir artış, büyüme hızı g'yi kalıcı olarak yükseltir (Solow'dan farkı budur).

Diğer önemli içsel büyüme yaklaşımları

• Öğrenerek öğrenme / öğrenme eğrisi (learning by doing) – Kenneth Arrow: Üretim deneyimi arttıkça verimlilik kendiliğinden artar; bir firmanın yatırımı diğer firmalara da bilgi taşması (spillover) yoluyla pozitif dışsallık yaratır.

Örnek 1 – AK modelinde büyüme hızı: Bir ekonomide üretim fonksiyonu Y = A·K biçimindedir; A = 0,30, tasarruf oranı s = %25 ve amortisman oranı δ = %2'dir. Bu ekonominin büyüme hızını bulunuz. Çözüm: g = sA − δ = (0,25 × 0,30) − 0,02 = 0,075 − 0,02 = %5,5.

Örnek 2 – Tasarruf oranındaki artışın etkisi: Örnek 1'deki ekonomide tasarruf oranı %25'ten %35'e yükseltilirse yeni büyüme hızı ne olur? Çözüm: g = sA − δ = (0,35 × 0,30) − 0,02 = 0,105 − 0,02 = %8,5. Görüldüğü gibi tasarruf oranındaki kalıcı artış, AK modelinde büyüme hızını kalıcı olarak yükseltmiştir; bu, Solow modelinden temel farktır (Solow'da böyle bir artış yalnızca düzeyi etkiler).

Örnek 3 – Gerekli teknoloji parametresi: Bir ekonomi AK modeline göre çalışmaktadır; tasarruf oranı s = %20, amortisman oranı δ = %3'tür. Ekonominin %7 büyümesi için gerekli A değeri kaçtır? Çözüm: g = sA − δ ⇒ 0,07 = 0,20·A − 0,03 ⇒ 0,20·A = 0,10 ⇒ A = 0,5.

Örnek 4 – Karşılaştırmalı politika etkisi: Aynı AK modelinde (A=0,3, δ=0,02) Ar-Ge sübvansiyonu sayesinde A parametresi 0,30'dan 0,40'a yükselirse ve tasarruf oranı s=%25 sabit kalırsa büyüme hızındaki değişim ne olur? Çözüm: Eski g = (0,25×0,30) − 0,02 = %5,5. Yeni g = (0,25×0,40) − 0,02 = 0,10 − 0,02 = %8. Artış = 8 − 5,5 = 2,5 puan. Bu örnek, teknoloji/verimlilik parametresini artıran bir politikanın (Ar-Ge desteği gibi) büyüme hızını kalıcı olarak nasıl yükseltebileceğini gösterir.