Ekonomi masası
Değişkenleri ve aralarındaki ilişkiyi grafiğe dökerek düşün.
6 bölüm · ~15 dk · 19 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Gelir dağılımı, bir ekonomide üretilen toplam gelirin toplumun farklı kesimleri arasında nasıl paylaşıldığını inceler ve kalkınma iktisadının temel konularından biridir. Gelir dağılımı, üretim faktörlerine göre (fonksiyonel gelir dağılımı), hane halkları/bireyler arasında (kişisel/bireysel gelir dağılımı), sektörler arasında (sektörel gelir dağılımı) ve bölgeler arasında (bölgesel gelir dağılımı) olmak üzere farklı açılardan ele alınabilir. Kişisel gelir dağılımındaki eşitsizliğin görselleştirilmesinde Lorenz eğrisi, sayısal olarak ölçülmesinde ise Gini katsayısı kullanılır. Simon Kuznets'in geliştirdiği ters-U hipotezi, ekonomik büyümenin ilk aşamalarında gelir eşitsizliğinin arttığını, belirli bir gelişmişlik düzeyinden sonra ise azaldığını öne sürer. Yoksulluk ise mutlak yoksulluk (asgari yaşam standardının altında kalma) ve göreli (nispi) yoksulluk (toplumun ortalama/medyan gelirine göre tanımlanan yoksulluk) olmak üzere iki temel türde incelenir. Devletler, gelir dağılımını iyileştirmek amacıyla artan oranlı vergileme ve sosyal transfer harcamaları gibi yeniden dağıtım politikaları uygular.
2Temel kavramlar/olaylar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Gelir dağılımı türleri
Fonksiyonel (faktörel) gelir dağılımı
Millî gelirin üretim faktörleri arasında (emeğe ücret, sermayeye faiz, doğal kaynağa rant, girişimciye kâr olarak) nasıl paylaşıldığını inceler.
Lorenz eğrisi ve Gini katsayısı
- Lorenz eğrisi: Yatay eksende kümülatif nüfus yüzdesinin, dikey eksende ise bu nüfusun elde ettiği kümülatif gelir yüzdesinin gösterildiği bir grafiktir. Nüfusun her diliminin gelirden aynı oranda pay aldığı durumda eğri, köşegen doğrusuyla (mutlak eşitlik doğrusu) çakışır; eğri bu doğrudan ne kadar uzaklaşırsa (aşağı bükülürse) gelir dağılımındaki eşitsizlik o kadar fazladır.
- Gini katsayısı: Lorenz eğrisi ile mutlak eşitlik doğrusu arasında kalan alanın, eşitlik doğrusunun altındaki toplam üçgen alana oranıdır. 0 ile 1 arasında değer alır; 0'a yaklaşması tam eşitliği, 1'e yaklaşması ise tam eşitsizliği ifade eder. Gini katsayısındaki bir artış, gelir dağılımının bozulduğu (eşitsizliğin arttığı) anlamına gelir.
Kuznets hipotezi (Ters-U hipotezi)
- Simon Kuznets'e göre, bir ekonomi tarım ağırlıklı yapıdan sanayileşmiş bir yapıya geçerken, kalkınmanın erken aşamalarında gelir eşitsizliği artar; belirli bir gelişmişlik eşiğinden sonra ise eşitsizlik azalmaya başlar. Bu ilişki, gelişmişlik düzeyi (yatay eksen) ile eşitsizlik (dikey eksen) arasında ters-U (∩) biçiminde bir eğriyle temsil edilir.
Yoksulluk türleri ve ölçütleri
Mutlak yoksulluk
Bireyin/hane halkının temel (gıda ve gıda dışı) ihtiyaçlarını karşılayacak asgari yaşam standardının altında kalmasıdır; genellikle önceden belirlenmiş bir "yoksulluk sınırı" veya "açlık sınırı" ile ölçülür.
Gelir dağılımını düzeltmeye yönelik politikalar
Artan oranlı (müterakki) vergileme
Gelir arttıkça uygulanan vergi oranının da yükseldiği vergi sistemidir; yüksek gelirlilerden nispeten daha fazla vergi alınarak gelir dağılımının iyileştirilmesi amaçlanır.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Millî gelirin emek, sermaye, doğal kaynak ve girişimcilik gibi üretim faktörleri arasındaki dağılımını inceleyen gelir dağılımı türüne ne ad verilir?
Bir ekonomide Gini katsayısının 0,30'dan 0,45'e yükselmesi neyi ifade eder?
Simon Kuznets'in, ekonomik büyümenin erken aşamalarında gelir eşitsizliğinin arttığını, belirli bir gelişmişlik düzeyinden sonra ise azaldığını öne süren hipotezi aşağıdakilerden hangisidir?
Bireyin geliri, toplumun medyan gelirinin belirli bir oranının altında kaldığında tanımlanan yoksulluk türü aşağıdakilerden hangisidir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.