KPSS A Kamu Yönetimi İdare Hukukunun Temel Kavramları konu anlatımı

Kamu yönetimi, devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin kamu yararını gerçekleştirmek üzere yürüttüğü örgütlenme ve faaliyetler bütünüdür. İdare hukuku ise bu faaliyetleri hukuki bir çerçeveye oturtan, idarenin neyi, nasıl ve hangi sınırlar içinde yapabileceğini belirleyen kamu hukuku dalıdır. Kamu yönetimi öğrencisi için idare hukukunu anlamlı kılan şey, idarenin özel kişilerden farklı olarak sahip olduğu üstün yetkiler (kamu gücü ayrıcalıkları) ile bunların karşılığında kişilere tanınan hukuki güvenceler arasındaki dengedir. Bu derste idare hukukunun konusu, idare kavramının iki farklı anlamı, hukuk devleti ilkesinin idareye yansıması ve idare hukukunun yazılı-yazısız kaynakları incelenir.

• Yazılı kaynaklar (normlar hiyerarşisi sırasıyla):
  • Anayasa — idare hukukunun en üst kaynağıdır; idarenin kuruluşuna, temel ilkelerine ve kişilerin idare karşısındaki güvencelerine ilişkin hükümler içerir.
  • Milletlerarası andlaşmalar — usulüne göre yürürlüğe konulmuş, temel hak ve özgürlüklere ilişkin bir andlaşma ile kanun aynı konuda farklı hükümler içeriyorsa, andlaşma hükümleri esas alınır.
  • Kanun — idare hukukunun en sık başvurulan, temel kaynağıdır.
  • Cumhurbaşkanlığı kararnamesi — yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılır; Anayasa'nın münhasıran kanunla düzenlenmesini öngördüğü konularda ve temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar ve ödevler alanında çıkarılamaz. Kanunla çelişki hâlinde kanun hükümleri esas alınır; konu sonradan kanunla düzenlenirse kararname o konuda hükümsüz kalır.
  • Yönetmelik — bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını göstermek üzere çıkarır; bunlara aykırı olamaz.
• Yazısız kaynaklar:
  • İdari örf ve adet (idari teamül): Yazılı bir metne dayanmayan, süreklilik ve istikrarla, idarece hukuki bir zorunluluk inancıyla (kanaat-i hukukiye) uygulanan davranış kalıplarıdır.
  • Genel hukuk ilkeleri: Yazılı olmasa da tüm hukuk düzenine hâkim olan, idari yargı içtihatlarıyla somutlaşan ilkelerdir (kazanılmış hakların korunması, işlemlerin geriye yürümezliği, ölçülülük gibi).
  • Yargı içtihatları: Özellikle Danıştay içtihadı birleştirme kararları, benzer olaylarda mahkemeleri bağlayan bağlayıcı bir kaynaktır.
  • Doktrin: Bilimsel görüşlerdir; bağlayıcı değildir, yalnızca uygulamaya ve içtihadın gelişimine yön veren yardımcı bir kaynaktır.
• Normlar hiyerarşisi özet: Anayasa en üstte; onun altında kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesi (çatışmada kanun üstündür); en altta yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemler yer alır.