Mevzuat masası
Kuralı, istisnasını ve süresini birlikte öğren.
6 bölüm · ~12 dk · 13 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
İl özel idaresi ve köy, Türkiye'deki üç mahalli idare türünden ikisidir ve özellikle organlarının oluşum biçimindeki ikili (hem seçilmiş hem atanmış) yapı açısından KPSS'de sık sorulur. Bu bölümde il özel idaresinin organları (il genel meclisi, il encümeni, vali) ile köyün organları (köy derneği, köy ihtiyar meclisi, muhtar) ve valinin/muhtarın çift sıfatı (hem yerel yönetim organı başı hem merkezi idare temsilcisi) ele alınır; ayrıca 6360 sayılı Kanunun bu iki kurum üzerindeki etkisi açıklanır.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
İl özel idaresi ve organları
İl özel idaresi, 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu ile düzenlenen, il sınırları içinde mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçları karşılamakla görevli kamu tüzel kişiliğidir. Üç organı vardır:
İl Genel Meclisi
İl özel idaresinin karar organıdır; üyeleri, ilçelerden nüfusa göre belirlenen sayıda olmak üzere seçimle belirlenir. Yıllık bütçe, kesin hesap, borçlanma, taşınmaz alım-satımı gibi konularda karar alır.
Valinin çift sıfatı
Vali, Türk yerel yönetim sisteminde özgün bir konuma sahiptir: aynı anda hem merkezi idarenin ildeki en üst temsilcisi (mülki idare amiri) hem de il özel idaresi tüzel kişiliğinin yürütme organının başıdır. Bu ikili sıfat, il özel idaresi üzerindeki idari vesayet mekanizmasıyla, valinin il özel idaresini yönetme görevini bir arada yürütmesini sağlar; ancak bu durum aynı zamanda sınavlarda sıkça vurgulanan bir özelliktir, çünkü belediye başkanının aksine vali seçilmiş değil atanmış bir yürütme organıdır.
Köy ve organları
Köy, 442 sayılı Köy Kanunu (1924) ile düzenlenen, Türkiye'nin en küçük ölçekli yerel yönetim birimidir; kamu tüzel kişiliğine sahiptir. Köyün üç organı vardır:
Köy Derneği
Köyde oturan ve seçme yeterliliğine sahip kişilerden oluşan, köyün en geniş katılımlı karar organıdır (köy ihtiyar meclisini ve muhtarı seçer, köyle ilgili ortak konularda karar alır).
Muhtarın çift görevi
Muhtar da vali gibi çift bir işleve sahiptir, ancak yönü tam tersinedir: Muhtar, köy halkı tarafından seçimle göreve gelen bir yerel yönetim organı olmakla birlikte, aynı zamanda devletin köydeki genel idare (merkezi idare) temsilcisi sıfatıyla nüfus, asayiş, tebligat gibi bazı devlet işlerini de yürütür. Bu yönüyle muhtarlık, hem yerinden yönetimin hem de merkezi idarenin izlerini taşıyan kendine özgü bir kurumdur.
6360 sayılı Kanunun etkisi
6360 sayılı Kanun ile büyükşehir statüsüne alınan illerde:
- İl özel idaresi tüzel kişiliği kaldırılmıştır: ; bu illerde artık il genel meclisi, il encümeni ve bu sıfatla vali görev yapmaz.
- Köylerin tüzel kişiliği kaldırılmış: , bu yerleşim yerleri mahalleye dönüştürülmüştür; muhtarlık kurumu (köy tüzel kişiliği olmaksızın, mahalle muhtarlığı biçiminde) varlığını sürdürmüştür.
- Büyükşehir olmayan illerde ise il özel idaresi ve köy, eski yapılarıyla (5302 ve 442 sayılı kanunlara göre) varlığını sürdürmeye devam eder.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
İl özel idaresinin yürütme organı olan ve aynı zamanda merkezi idarenin ildeki temsilcisi sıfatını da taşıyan makam hangisidir?
Köyde, köy derneği tarafından seçilen ve köyün günlük işlerine ilişkin kararları alan organ hangisidir?
Muhtarın hem köy halkı tarafından seçilen bir yerel yönetim organı hem de devletin köydeki temsilcisi olması, aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?
"6360 sayılı Kanun sonrasında Türkiye'deki bütün illerde il özel idaresi tüzel kişiliği ortadan kalkmıştır" ifadesi doğru mudur?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.