Dil atölyesi
Kuralı örnek cümlede yakala, sonra kendi cümlende kullan.
6 bölüm · ~12 dk · 13 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Cümle türleri konusu, bir cümlenin yükleminin türüne, yükleminin yerine, anlamına ve yapısına (öge/yargı sayısına) göre nasıl sınıflandırıldığını inceler. KPSS'de en çok karıştırılan ayrım, basit cümle ile birleşik cümle arasındadır; özellikle fiilimsi içeren cümlelerin girişik birleşik cümle sayıldığını bilmek, bu başlıktaki soruların çoğunu çözmenin anahtarıdır.
2Temel kavramlar ve kurallar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Yükleminin türüne göre
- Fiil cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiildir (Kuşlar göç etti.).
- İsim cümlesi: Yüklemi isim soylu bir sözcüğe ek fiil getirilerek oluşturulmuştur (Hava bugün çok soğuktu.).
Yükleminin yerine göre
- Kurallı (düz) cümle: Yüklem cümlenin sonundadır (Ali okula gitti.).
- Devrik cümle: Yüklem cümlenin sonunda değildir; genellikle vurgu ya da konuşma diline özgü akıcılık için kullanılır (Okula gitti Ali.).
Anlamına göre
Olumlu / olumsuz cümle
Olumsuzluk "değil", "-sIz" ya da fiildeki "-mA" ekiyle sağlanır. Bir cümle yapıca olumlu olduğu hâlde anlamca olumsuz olabilir (Ben hiç sözümden döner miyim? → "asla dönmem" anlamındadır).
Yapısına göre (yargı/öge sayısına göre)
- Basit (yalın) cümle: Tek bir yargı bildirir; fiilimsi içermez. Öge sayısının çokluğu cümleyi birleşik yapmaz; önemli olan tek yüklem ve tek yargı olmasıdır.
- Birleşik cümle: İçinde birden fazla yargı barındırır. Dört türü vardır:
- Girişik birleşik cümle: İçinde fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, bağ-fiil) bulunan cümledir; fiilimsi ayrı bir yan cümlecik oluşturur (Sınavı kazandığını duyunca çok sevindi.). Fiilimsi barındıran her cümle, öge sayısı ne olursa olsun, girişik birleşiktir.
- Şartlı birleşik cümle: Şart kipi "-sa/-se" ile bir yan cümlecik oluşturulmuş cümledir (Erken kalkarsan trafiğe takılmazsın.).
- İç içe birleşik cümle: Bir cümlenin (çoğunlukla alıntı biçiminde) başka bir cümlenin ögesi (genellikle nesnesi) olarak kullanılmasıyla kurulur (Öğretmen, "Yarın sınav var." dedi.).
- Ki'li birleşik cümle: İki yargının "ki" bağlacıyla birbirine bağlanmasıyla kurulur (Duydum ki yarın toplantı varmış.).
- Sıralı cümle: Birden fazla yargı, bağlaç kullanılmadan yalnızca virgül ya da noktalı virgülle birbirine bağlanır (Kar yağdı, yollar kapandı.).
- Bağlı cümle: Birden fazla yargı bir bağlaçla (ve, ama, çünkü, ne...ne de, hem...hem) birbirine bağlanır (Kar yağdı ve yollar kapandı.).
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
"Bu roman gerçekten çok etkileyiciydi." cümlesi fiil cümlesi midir, isim cümlesi midir?
"Kitabı dün akşam okudum." ile "Kitabı okuyunca çok şey öğrendim." cümleleri yapı bakımından nasıl farklılaşır?
"Öğretmen, 'Yarın sınav var.' dedi." cümlesi hangi birleşik cümle türüdür?
"Bu kadar açık bir şeyi kim bilmez ki?" cümlesi gerçek bir soru mudur?
"Kar yağdı, yollar kapandı." ile "Kar yağdı ve yollar kapandı." cümleleri arasındaki fark nedir?
"Bu proje için özel bir ekip kuruldu." ile "Bu projeyi tamamlamak için özel bir ekip kuruldu." cümleleri yapı bakımından nasıl ayrılır?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5ÖSYM'de nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.