Mevzuat masası
Kuralı, istisnasını ve süresini birlikte öğren.
6 bölüm · ~14 dk · 17 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Temel hak ve hürriyetler konusu, Vatandaşlık testinin en çok soru getiren başlıklarından biridir. İki ana eksende çalışılır: hakların sınıflandırılması (hangi hak hangi kategoriye girer) ve bu hakların hangi koşullarda ve nasıl sınırlanabileceği. Sorular çoğunlukla bir örnek olay verilerek "bu, hangi tür bir haktır" ya da "bu sınırlama anayasaya uygun mudur" şeklinde kurulur; bu yüzden kategorilerin ayırt edici özelliklerini ve sınırlama ilkelerini birebir kavramak gerekir.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Hak ve hürriyetlerin sınıflandırılması (statüler teorisi): Klasik ayrıma göre temel haklar, bireyin devletle ilişkisindeki konumuna göre üçe ayrılır:
Koruyucu (negatif statü) haklar / klasik haklar
Devletin bireyin alanına müdahale etmemesini, ona karışmamasını gerektiren haklardır; devletten istenen şey **kaçınma (negatif edim)**dir. Yaşama hakkı, kişi dokunulmazlığı, özel hayatın gizliliği, konut dokunulmazlığı, haberleşme hürriyeti, düşünce ve kanaat hürriyeti, din ve vicdan hürriyeti bu gruba girer.
Bu üç kategoriye bazen bireyin devlete karşı ödev ve yükümlülüklerini ifade eden pasif statü de eklenir (vergi ödevi, askerlik ödevi gibi); bu, bir hak değil bir yükümlülük kategorisidir ve sınıflandırmayı tamamlayıcı niteliktedir.
Sınırlama rejiminin temel ilkeleri:
Kanunilik ilkesi
Temel hak ve hürriyetler, ancak kanunla sınırlanabilir; yürütme organının düzenleyici işlemleriyle (tüzük, yönetmelik) doğrudan sınırlama yapılamaz. Bu ilke, hukuk devletinin ve hukuki güvenliğin bir gereğidir.
Olağanüstü hâllerde sınırlama: Savaş, seferberlik, sıkıyönetim veya olağanüstü hâl gibi durumlarda, hak ve hürriyetlerin kullanılması durumun gerektirdiği ölçüde ve milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek kaydıyla kısmen veya tamamen durdurulabilir ya da bunlar için Anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilir. Ancak bu dönemlerde dahi yaşama hakkına, maddi ve manevi varlığın bütünlüğüne dokunulamaz (işkence ve kötü muamele yasağı mutlaktır); kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez, masumiyet karinesi geçerliliğini korur. Bu, olağanüstü dönemde dahi dokunulamayacak çekirdek güvencelerin bulunduğunu gösterir.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir vatandaşın, hükûmetin bir uygulamasına karşı meclise dilekçe vererek şikâyette bulunması hangi tür bir hakkın kullanımıdır?
Devletin, herkesin parasız ilköğretim görebilmesi için okullar açması ve öğretmen istihdam etmesi hangi tür bir hakkın gerçekleştirilmesidir?
Bir kanun, milli güvenlik gerekçesiyle belirli bir bölgede haberleşme özgürlüğünü sınırlarken, bu sınırlamanın haberleşmeyi tamamen ve süresiz olarak ortadan kaldıracak biçimde düzenlenmesi anayasal açıdan nasıl değerlendirilir?
Bir kişinin, yürütme organının çıkardığı bir yönetmelikle (kanuni bir dayanağı olmaksızın) toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının tamamen yasaklanması anayasal açıdan nasıl değerlendirilir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5ÖSYM'de nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.