Mevzuat masası
Kuralı, istisnasını ve süresini birlikte öğren.
6 bölüm · ~12 dk · 15 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Hukukun temel kavramları, KPSS Önlisans Vatandaşlık testinin ilk konu başlığıdır ve sonraki anayasa hukuku ile idare hukuku konularının zeminini oluşturur. Burada öğrenilen kavramlar sağlam oturmazsa ilerideki konularda kavram karışıklığı yaşanır. Bu başlıktan doğrudan bir iki soru gelmesinin yanında yaptırım türleri ve kamu-özel hukuk ayrımı gibi kavramlar diğer konu sorularında da dolaylı biçimde karşımıza çıkar.
Hukuk, toplum hâlinde yaşayan insanların birbirleriyle ilişkilerini düzenleyen ve uyulması devletin gücüyle desteklenmiş kurallar bütünüdür. Toplumsal hayatı düzenleyen tek kural sistemi hukuk değildir; din, ahlak ve görgü kuralları da insan davranışlarını yönlendirir. Hukuku bunlardan ayıran en belirgin özellik, ihlali hâlinde devletin örgütlü gücüyle uygulanan bir yaptırımın devreye girmesidir.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Toplumsal düzen kuralları: Din, ahlak, görgü ve hukuk kuralları toplum düzenini sağlamak için ortaya çıkar. Din kurallarının yaptırımı manevi (vicdan azabı), ahlak kurallarının yaptırımı toplumsal ayıplama, görgü kurallarının yaptırımı hoş karşılanmamadır. Hukuk kuralının yaptırımı ise devletin örgütlü gücüyle desteklenen maddi bir yaptırımdır.
Hukuk kuralının özellikleri: Hukuk kuralı geneldir (belirli bir kişiye değil aynı durumdaki herkese uygulanır), soyuttur (somut bir olayı değil olması muhtemel durumları düzenler), süreklilik taşır ve yaptırımlıdır.
Yaptırım türleri:
Cebri icra
Borcunu kendi isteğiyle ödemeyen kişinin devlet organları eliyle borcunu ödemeye zorlanmasıdır (örnek: kira borcunu ödemeyen kiracının eşyalarına icra yoluyla el konulması).
Hukuk sistemleri (hukuk aileleri):
- Kıta Avrupası (Roma-Cermen) hukuk sistemi: Yazılı kanunlaştırmaya dayanır; hâkim kararları kural olarak sonraki davalar için bağlayıcı emsal oluşturmaz. Türkiye, Almanya, Fransa, İsviçre bu ailededir; Türk hukuku özellikle İsviçre hukukundan etkilenmiştir.
- Anglosakson (Common Law) hukuk sistemi: Yazılı kanunlardan çok mahkeme içtihatlarına ve örf-âdete dayanır; üst mahkeme kararları alt mahkemeleri bağlar. İngiltere ve ABD başlıca örneklerdir.
- Bunların dışında dinî hukuk sistemleri ve sosyalist hukuk sistemi gibi sınıflandırmalar da vardır.
Kamu hukuku – özel hukuk ayrımı:
Kamu hukuku
Devletin kendi örgütlenmesini ve devletle bireyler arasında, taraflardan birinin üstün kamu gücü kullandığı ilişkileri düzenler; taraflar eşit değildir. Başlıca dalları: anayasa hukuku, idare hukuku, ceza hukuku, vergi hukuku, yargılama hukukları, devletler genel hukuku.
Hukukun kaynakları: Yazılı (asli) kaynaklar Anayasa, kanun, kanun hükmünde kararname, tüzük ve yönetmeliktir. Örf ve âdet hukuku bazı alanlarda yazılı hukukun boşluğunu doldurur; yargı içtihatları ve doktrin ise bağlayıcı olmayan yardımcı kaynaklardır.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Kirasını ödemeyen bir kiracının, ev sahibinin icra dairesine başvurusu üzerine maaşına haciz konulması hangi yaptırım türüdür?
Kırmızı ışıkta geçen bir sürücüye idari para cezası kesilmesi ile bir öğretmenin meslek kurallarına aykırılığı nedeniyle uyarma cezası alması aynı yaptırım türü müdür?
Bir belediyenin özel bir araziyi kamulaştırması ile iki esnaf arasındaki mal alışverişi kamu-özel hukuk ayrımında nasıl değerlendirilir?
Türk hukukunda mahkeme kararlarının genel bağlayıcılığı olmayıp yazılı kanunların esas alınması hangi hukuk ailesinin özelliğidir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5ÖSYM'de nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.