puanlabs
Ücretsiz başla

LGS Enerji Dönüşümleri ve Çevre Bilimi konu anlatımı

Fen Bilimleri · sınavda ortalama 2 soru çıkıyor

Fen laboratuvarı

Gözle, karşılaştır, sonuca kendin ulaş.

6 bölüm · ~21 dk · 26 etkileşim

Hadi başlayalım! Bu konu 6 bölüm, yaklaşık 21 dakika. Arada sana küçük sorular soracağım.

1Konu özeti

İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.

Enerji Dönüşümleri ve Çevre Bilimi, 8. sınıf Fen Bilimleri dersinin 6. ünitesidir ve LGS Fen testinde genellikle 2 soruyla yer alır. Ünite dört bölümden oluşur:

  1. Besin zinciri ve enerji akışı
  2. Enerji dönüşümleri: fotosentez ve solunum
  3. Madde döngüleri ve çevre sorunları
  4. Sürdürülebilir kalkınma: geri dönüşüm, yenilenebilir enerji kaynakları, tasarruf

Ünitenin ana fikri şudur: Doğada enerji Güneş'ten başlayıp canlılar arasında tek yönlü akar ve her basamakta azalır; madde ise canlılar ile çevre arasında sürekli döngü hâlinde dolaşır. LGS'de bu ünitenin soruları genellikle bir deney (fotosentez hızı, mayalanma), bir besin zinciri ya da çevre sorunlarına yönelik bir durum üzerine kurulur.

2Temel kavramlar

Önemli yerleri altını çizer gibi oku.

Besin zinciri ve enerji akışı

Konu kartları1 / 5

Üreticiler

Kendi besinini üretebilen canlılardır. Yeşil bitkiler, algler ve bazı bakteriler fotosentezle besin üretir. Besin zincirinin ilk halkası her zaman üreticidir.

  • Her basamakta canlı, aldığı enerjinin büyük kısmını yaşamsal faaliyetlerinde kullanır ve ısı olarak ortama verir. Bir sonraki basamağa enerjinin yaklaşık %10'u aktarılır. Bu yüzden besin zincirinde yukarı çıkıldıkça enerji miktarı ve genellikle birey sayısı azalır.
  • Besin piramidi: Tabanda üreticiler, yukarı doğru tüketiciler bulunur. Tabandan tepeye doğru enerji azalır.
  • Biyolojik birikim: Tarım ilaçları (DDT gibi) ve cıva, kurşun gibi ağır metaller vücuttan kolay atılamaz. Besin zincirinde bir basamaktan diğerine geçerken birikerek artar; en fazla birikim zincirin en üst basamağındaki canlıda görülür.

Enerji dönüşümleri: Fotosentez

  • Yeşil bitkiler ve algler, klorofil içeren kloroplastlarında ışık enerjisini kullanarak besin üretir:
  • Karbondioksit + su → (ışık, klorofil) → besin (glikoz) + oksijen
  • Fotosentezde ışık enerjisi kimyasal enerjiye dönüşür.
  • Fotosentez yalnızca ışıklı ortamda gerçekleşir.
  • Fotosentez hızını etkileyen faktörler: ışık şiddeti, karbondioksit miktarı, sıcaklık ve su miktarı. Belirli bir sınıra kadar ışık şiddeti ve karbondioksit miktarı arttıkça fotosentez hızı artar.
  • Su bitkisi deneylerinde fotosentez hızı, birim zamanda çıkan oksijen kabarcığı sayısıyla ölçülür.

Enerji dönüşümleri: Solunum

  • Canlıların besinlerdeki kimyasal enerjiyi ATP adı verilen kullanılabilir enerjiye dönüştürmesine solunum denir. Solunum bütün canlılarda, gece ve gündüz sürekli gerçekleşir.
  • Oksijenli solunum: Besin + oksijen → karbondioksit + su + enerji. En çok enerji bu solunumla üretilir.
  • Oksijensiz solunum (fermantasyon): Oksijen kullanılmadan gerçekleşir, daha az enerji üretilir.
    • Etil alkol fermantasyonu: Maya mantarları ve bazı bakteriler yapar; etil alkol ve karbondioksit oluşur. Hamurun kabarması bu karbondioksit gazı sayesindedir.
    • Laktik asit fermantasyonu: Bazı bakteriler (yoğurt, peynir, turşu yapımı) ve oksijen yetersiz kaldığında insan kas hücreleri yapar. Uzun süre koşan sporcunun kaslarında biriken laktik asit yorgunluk ve ağrıya neden olur.
  • Bitkiler gündüz hem fotosentez hem solunum yapar; gece ise yalnızca solunum yapar.
  • Fotosentezin ürünleri (besin ve oksijen) solunumun girenleri, solunumun ürünleri (karbondioksit ve su) fotosentezin girenleridir.

Madde döngüleri

Konu kartları1 / 4

Su döngüsü

Denizlerden, göllerden buharlaşma ve bitkilerden terleme yoluyla atmosfere su buharı geçer; su buharı yoğuşarak bulutları oluşturur ve yağış olarak yeryüzüne döner. Canlılar solunumla da atmosfere su verir.

Çevre sorunları

Konu kartları1 / 4

Küresel ısınma

Fosil yakıtların yakılması ve ormanların yok edilmesiyle atmosferdeki karbondioksit gibi sera gazları artar, Dünya'nın ortalama sıcaklığı yükselir. Buzullar erir, deniz seviyesi yükselir, kuraklık artar.

Sürdürülebilir kalkınma

Konu kartları1 / 6

Sürdürülebilir kalkınma

Bugünün ihtiyaçlarını, gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılama imkânını tehlikeye atmadan karşılamaktır. Kaynakların tasarruflu ve bilinçli kullanılmasını gerektirir.

3Çözümlü örnekler

Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.

Örnek 1

Ot → Çekirge → Kurbağa → Yılan besin zincirinde her basamaktan bir sonrakine enerjinin yaklaşık %10'u aktarılmaktadır. Otlarda depolanan enerji 50 000 kJ ise yılana ulaşan enerji yaklaşık kaç kJ'dir?

Örnek 2

Bir öğrenci, aynı tür ve büyüklükteki su bitkilerini içeren özdeş düzeneklerde lambayı bitkilerden farklı uzaklıklara koyarak bir dakikada çıkan gaz kabarcıklarını sayıyor. Deneyin değişkenleri nelerdir, sonuç ne olur?

Örnek 3

Maya, şeker ve ılık su karıştırılıp ağzına balon geçirilmiş bir şişeye konuluyor. Bir süre sonra balonun şiştiği gözleniyor. Bu olayı açıklayınız.

Örnek 4

Aşağıdaki olayları karbon döngüsüne etkilerine göre sınıflandırınız: fotosentez, solunum, kömürün yakılması, ağaçlandırma.

4Sık yapılan hatalar

Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.

5Sınavda nasıl soruluyor

Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.

6Kısa tekrar

Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.