ÖABT Rehberlik Okulda Rehberlik Programları ve Hizmetleri konu anlatımı

Okullarda yürütülen rehberlik çalışmaları, belirli bir plan ve program dâhilinde, önceden tanımlanmış hizmet türleri aracılığıyla yürütülür. Bu hizmet türleri; öğrencinin kendini ve çevresini tanımasını, doğru bilgiye ulaşmasını, yeteneklerine uygun alanlara yönelmesini ve gelişiminin sürekli izlenmesini sağlayacak biçimde tasarlanmıştır. ÖABT rehberlik alan sınavında bu konu; hizmet türlerinin (bireyi tanıma, bilgi verme, yöneltme-yerleştirme, izleme ve değerlendirme, psikolojik danışma, sevk, müşavirlik/konsültasyon, çevre ile ilişkiler ve araştırma) tanımları, aralarındaki farklar ve okul uygulamasında hangi etkinliğin hangi hizmete karşılık geldiği üzerinden sorulur.

Okul rehberlik programı, öğrencinin akademik, kişisel-sosyal ve kariyer gelişim alanlarını bütüncül biçimde ele alan; sınıf içi rehberlik etkinliklerinden bireysel görüşmelere, veli iş birliğinden kurumlar arası sevke kadar uzanan geniş bir hizmet ağıdır. Bu hizmetlerin birbirinden ayırt edilmesi, hem programın etkili yürütülmesi hem de sınavda sorulan ayırt edici sorular açısından temel bir beceridir.

Bireyi tanıma hizmetleri

Öğrenci hakkında sistemli, sürekli ve çok yönlü bilgi toplama sürecidir. Test (yetenek, ilgi, kişilik envanterleri) ve test dışı teknikler (gözlem, görüşme, anekdot kaydı, otobiyografi, sosyometri, öğrenci ürün dosyası) kullanılır. Amaç, öğrenciyi etiketlemek değil, onu daha iyi anlayarak ona uygun rehberlik ve öğretim hizmeti sunmaktır. Toplanan bilgiler gizlilik ilkesine uygun olarak saklanır ve öğrencinin yararına kullanılır.

Bilgi verme hizmetleri

Öğrencilerin eğitsel, mesleki ve kişisel-sosyal gelişimleri için ihtiyaç duydukları güncel ve doğru bilgiye ulaşmalarını sağlama hizmetidir. Meslek tanıtım günleri, yükseköğretim programları hakkında bilgilendirme, sınav sistemleri, burs olanakları ve kişisel-sosyal konularda (ergenlik, iletişim, öfke yönetimi vb.) yapılan sınıf içi sunumlar bu kapsamdadır. Bilgi verme, öğrencinin kendi kararını kendisinin vermesine zemin hazırlar; karar yerine geçmez.

Yöneltme ve yerleştirme hizmetleri

Öğrencinin ilgi, yetenek ve ihtiyaçlarına en uygun eğitim programına, okula, alana, kulübe veya kursa yönlendirilmesi sürecidir. Bu hizmet, bireyi tanıma ve bilgi verme hizmetlerinden elde edilen verilere dayanır; öğrenciyi zorla bir yöne itmek değil, seçenekleri fark etmesine ve bilinçli tercih yapmasına destek olmaktır.

İzleme ve değerlendirme hizmetleri

Öğrenciye sunulan rehberlik hizmetlerinin ve yöneltme kararlarının sonuçlarının belirli aralıklarla takip edilmesidir. Örneğin bir mesleki alana yönlendirilen öğrencinin o alandaki uyumunun, akademik başarısının ya da bir programa yerleştirilen öğrencinin oradaki gelişiminin izlenmesi bu hizmete girer. İzleme, hem bireysel düzeyde hem de programın etkililiğini değerlendirmek amacıyla kurumsal düzeyde yapılabilir.

Psikolojik danışma hizmetleri

Uzman bir psikolojik danışman ile öğrenci arasında yüz yüze, gizlilik ilkesine dayalı, profesyonel bir yardım ilişkisidir. Öğrencinin kendini daha iyi tanımasına, sorunlarına çözüm üretmesine ve karar verme becerisini geliştirmesine odaklanır. Bireysel ya da grupla psikolojik danışma biçiminde yürütülebilir.

Sevk (yönlendirme/refer etme) hizmeti

Okulun sınırları içinde çözülemeyecek, uzman bir kurum ya da kişinin (örneğin RAM, hastane, aile danışma merkezi) müdahalesini gerektiren durumlarda öğrencinin ilgili kuruma yönlendirilmesidir. Sevk, okul rehberlik servisinin sorumluluğu bırakması değil, öğrencinin ihtiyaç duyduğu uzman desteğe ulaşmasını sağlaması anlamına gelir.

Müşavirlik (konsültasyon) hizmeti

Psikolojik danışmanın; öğretmen, yönetici ve veliyle iş birliği yaparak onlara öğrenciyi daha iyi anlama ve ona destek olma konusunda bilgi, öneri ve teknik sunmasıdır. Burada doğrudan öğrenciyle değil, öğrencinin çevresindeki yetişkinlerle çalışılır.

Çevre ile ilişkiler ve araştırma-değerlendirme hizmetleri

Okul-aile-çevre iş birliğini güçlendirme (veli toplantıları, kurumlar arası protokoller) ve rehberlik programının etkililiğini bilimsel yöntemlerle sınama (ihtiyaç analizi, program değerlendirme araştırmaları) bu hizmetler kapsamında ele alınır.