Kimya laboratuvarı
Taneciği hayal et; formülü, tepkimeyi ve oranı birlikte oku.
7 bölüm · ~15 dk · 16 etkileşim
Karışım, iki ya da daha fazla maddenin kimyasal özelliklerini kaybetmeden, belirli bir oran olmaksızın bir araya gelmesiyle oluşur. Tuzlu su, hava, ayran, çelik ve beton günlük hayattaki karışımlardan yalnızca birkaçıdır. TYT Kimya testinde bu konudan genellikle 1 soru gelir; sorular karışım türlerini tanıma, çözelti derişimi hesabı ya da uygun ayırma yöntemini seçme üzerine kuruludur.
Konuyu üç başlıkta toplayabiliriz: karışımların sınıflandırılması (homojen–heterojen), çözelti derişimleri (kütlece ve hacimce yüzde, ppm, molarite) ve ayırma yöntemleri (süzme, damıtma, kristallendirme vb.). Hesaplar basit olsa da "çözücü kütlesi" ile "çözelti kütlesi"ni karıştırmak en çok puan kaybettiren hatadır.
1Saf madde ve karışım
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
| Saf madde (element ya da bileşik) | Karışım | |
|---|---|---|
| Tanecik | Tek tür tanecikten oluşur | Birden fazla madde; bileşenler kendi özelliklerini korur |
| Bileşim | Sabittir | Değişkendir |
| Erime ve kaynama noktası | Belirlidir | Belirli bir kaynama noktası yoktur; örneğin tuzlu su kaynarken sıcaklığı yavaşça yükselir |
| Ayrılma | — | Bileşenler fiziksel yöntemlerle birbirinden ayrılabilir |
Homojen karışım (çözelti) her yerinde aynı özelliği gösterir, bileşenleri çıplak gözle ayırt edilemez. Örnekler: tuzlu su, şekerli su, kolonya, hava, çelik ve tunç gibi alaşımlar. Çözeltide miktarı fazla olan ve diğerini dağıtan bileşene çözücü, dağılan bileşene çözünen denir.
Heterojen karışım ise her yerinde aynı özelliği göstermez. Granit ve beton gibi katı–katı karışımlar da heterojendir. Kartın önündeki türün örneklerini tahmin et, sonra çevir:
Homojen karışımlarla ilgili,
- I.Her yerinde aynı özelliği gösterir.
- II.Bileşenleri çıplak gözle ayırt edilemez.
- III.Belirli ve sabit bir kaynama noktası vardır.
yargılarından hangileri doğrudur?
2Derişim nasıl ölçülür?
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
ppm, çok seyreltik çözeltilerde, örneğin içme suyundaki iyonlarda kullanılır.
30 gram tuz 120 gram suda tamamen çözünüyor. Çözeltinin kütlece yüzde derişimi kaçtır?
8 gram NaOH suda çözülerek 500 mL çözelti hazırlanıyor. Çözeltinin molaritesi kaçtır? Bu çözelti saf suyla 1 litreye tamamlanırsa derişim ne olur? (H: 1, O: 16, Na: 23)
3Seyreltme, deriştirme ve karıştırma
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Su eklenince ya da su buharlaştırılınca çözünen miktarı değişmez; yalnızca çözelti miktarı değişir. Molaritede bu durum M₁·V₁ = M₂·V₂ ile ifade edilir.
Aynı çözünenin iki çözeltisi karıştırılırsa yeni yüzde = toplam çözünen / toplam çözelti · 100. Sonuç iki yüzdenin arasındadır ama çözelti kütleleri farklıysa aritmetik ortalama değildir.
Kütlece %25'lik 200 gram tuz çözeltisine 50 gram su ekleniyor. Yeni derişim kaçtır? Aynı başlangıç çözeltisinden 100 gram su buharlaştırılsaydı derişim ne olurdu?
Kütlece %20'lik 100 gram ve %40'lık 300 gram şeker çözeltileri karıştırılıyor. Son derişim kaçtır?
Kütlece %10'luk 300 gram tuz çözeltisi ile kütlece %25'lik 200 gram tuz çözeltisi karıştırılıyor.
Buna göre son çözeltinin kütlece yüzde derişimi kaçtır?
4Ayırma yöntemleri: hangi farktan yararlanırım?
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
Bir karışımı ayırmadan önce kendine sor: Bileşenler hangi özellikte birbirinden farklı?
| Yararlanılan fark | Yöntem | Örnek |
|---|---|---|
| Tanecik boyutu | Süzme, eleme | Kum–su, kum–çakıl |
| Yoğunluk | Ayırma hunisi, yüzdürme, santrifüj | Zeytinyağı–su, talaş–kum |
| Kaynama noktası | Basit damıtma, ayrımsal damıtma | Tuzlu sudan saf su, alkol–su, ham petrol |
| Çözünürlük | Kristallendirme, ayrımsal kristallendirme, özütleme | Tuzlu sudan tuz, KNO₃–NaCl, çay demleme |
| Manyetik özellik | Mıknatısla ayırma | Demir tozu–kükürt |
- Süzme: Çözünmeyen katıyı sıvıdan ayırır. Çözünmüş tuz süzgeçten geçer; bu yüzden tuzlu su süzmeyle ayrılamaz.
- Damıtma: Sıvı buharlaştırılıp yoğunlaştırılır. Tuzlu suyun damıtılmasıyla saf su elde edilir, tuz kapta kalır. Kaynama noktaları farklı sıvılar ayrımsal damıtma ile ayrılır.
- Kristallendirme: Çözücünün buharlaştırılması ya da çözeltinin soğutulmasıyla çözünenin kristal hâlinde ayrılmasıdır. Çözünürlükleri sıcaklıkla farklı değişen iki katı ayrımsal kristallendirme ile ayrılır.
Demir tozu, sofra tuzu ve kumdan oluşan bir karışımın bileşenleri nasıl ayrılır?
Aşağıdaki karışım – ayırma yöntemi eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
5Sık yapılan hatalar
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
Aşağıdaki yargılar öğrencilerin en sık düştüğü yanılgılardan derlendi. Doğru mu, yanlış mı?
Yüzde derişimde payda çözücü kütlesidir.
Su ekleyince çözünen miktarı değişir.
İki çözelti karıştırılınca yeni yüzde, yüzdelerin aritmetik ortalamasıdır.
Molaritede hacim mL olarak kullanılır.
Tuzlu su süzmeyle ayrılır.
Alkol–su karışımı ayırma hunisiyle ayrılır.
Alaşımlar heterojen karışımdır.
6ÖSYM'de nasıl soruluyor
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
İpucu: Derişim sorularında önce çözünen kütlesini hesapla ve yanına yaz; işlem boyunca değişip değişmediğini kontrol et.
7Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Karışımlar ayrılır, bileşimleri , belirli kaynama noktaları yoktur. Homojen: çözelti, , hava. Heterojen: süspansiyon, emülsiyon, aerosol, kolloid. Kütlece % = çözünen / · 100. Molarite = ; seyreltmede . Süzme: ; ayırma hunisi: ; damıtma: ; kristallendirme: ; mıknatıs: manyetik özellik.