Kimya laboratuvarı
Taneciği hayal et; formülü, tepkimeyi ve oranı birlikte oku.
9 bölüm · ~21 dk · 24 etkileşim
Kimya Bilimi, TYT Kimya testinin giriş konusudur. 7 soruluk Kimya bölümünde bu konudan her yıl soru gelmeyebilir; geldiğinde ise genellikle bilgiye dayalı ve hızlı çözülen bir sorudur. Simyadan kimyaya geçiş, kimyanın alt dalları, bilimsel yöntem, element sembolleri ile bileşiklerin yaygın adları ve laboratuvar güvenliği bu konunun ana başlıklarıdır. Burada öğrenilen element, bileşik, fiziksel ve kimyasal değişim kavramları sonraki bütün konuların ortak dilidir.
Kimya; maddenin yapısını, özelliklerini, birbirine dönüşümünü ve bu dönüşümler sırasındaki enerji değişimlerini inceleyen bilim dalıdır. İlaçlar, gübreler, temizlik ürünleri, plastikler, yakıtlar, boyalar ve gıda koruyucuları kimyanın günlük hayata doğrudan katkılarıdır. İçme suyunun klorlanması, tarımda verimin artırılması ve yeni malzemelerin geliştirilmesi de kimyanın uğraş alanındadır.
1Simyadan kimyaya
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Kartın önündeki ismi oku, katkısını hatırlamaya çalış, sonra çevir.
Robert Boyle ile ilgili;
- I.Elementi "daha basit maddelere ayrıştırılamayan saf madde" olarak tanımlamıştır.
- II.Sabit sıcaklıkta bir gazın basıncı ile hacmi arasındaki ters orantıyı ortaya koymuştur.
- III.Kapalı kapta yaptığı tartımlarla kütlenin korunumu yasasını bulmuştur.
yargılarından hangileri doğrudur?
2Kimyanın alt dalları
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
| Alt dal | İnceleme alanı | Örnek |
|---|---|---|
| Analitik kimya | Maddenin hangi bileşenlerden (nitel) ve ne miktarda (nicel) oluştuğunu belirler | İçme suyunda iyon analizi, cevherdeki metal yüzdesi |
| Organik kimya | Karbon bileşiklerini inceler (CO, CO₂, karbonatlar gibi bazı basit bileşikler hariç) | İlaçlar, yakıtlar, boyar maddeler |
| Anorganik kimya | Organik olmayan maddeleri (metaller, mineraller, tuzlar, asitler) inceler | Gübre, cam, seramik, çimento |
| Fizikokimya | Kimyasal olayları fizik yasalarıyla; enerji, hız ve denge açısından inceler | Pil tasarımı, tepkime hızının artırılması |
| Biyokimya | Canlılardaki kimyasal olayları inceler | Enzimler, sindirim, fotosentez |
| Polimer kimyası | Küçük birimlerin (monomer) birleşmesiyle oluşan dev molekülleri inceler | Plastik, naylon, kauçuk |
| Endüstriyel kimya | Kimyasal ürünlerin büyük ölçekte ve ekonomik üretimini inceler | Deterjan, gübre ve boya fabrikaları |
Kimyayla ilgili başlıca meslekler: kimyager, kimya mühendisi, eczacı, metalurji ve malzeme mühendisi, gıda mühendisi, kimya öğretmeni.
Aşağıdaki çalışmalar hangi alt dala aittir? (a) bir göl suyundaki kurşun miktarının ölçülmesi, (b) midede proteinlerin enzimlerle parçalanmasının incelenmesi, (c) daha dayanıklı bir plastik ambalaj geliştirilmesi.
3Bilimsel yöntem
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bilimsel çalışma genellikle gözlem → problem → hipotez → deney → verilerin analizi → sonuç sırasını izler. Bu yolda kullanılan kavramları kartlarla çalış:
Hipotez
Probleme verilen, deneyle sınanabilir geçici açıklama.
Bilimsel bilgi yeni kanıtlarla değişebilir; atom modellerinin zaman içinde gelişmesi bunun en iyi örneğidir.
Bir öğrenci eşit kütlede şekeri, eşit hacimde fakat farklı sıcaklıktaki sulara atıp tamamen çözünme sürelerini ölçüyor. Değişkenler nelerdir?
4Kimyanın sembolik dili
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Element, tek tür atomdan oluşan saf maddedir ve sembolle gösterilir. Sembolün ilk harfi büyük, varsa ikinci harfi küçük yazılır. Co kobalt elementidir; CO ise karbon ve oksijenden oluşan karbon monoksit bileşiğidir.
Latince adlardan gelen semboller:
| Sembol | Latince ad | Element |
|---|---|---|
| Na | natrium | Sodyum |
| K | kalium | Potasyum |
| Fe | ferrum | Demir |
| Cu | cuprum | Bakır |
| Ag | argentum | Gümüş |
| Au | aurum | Altın |
| Hg | hydrargyrum | Cıva |
| Pb | plumbum | Kurşun |
| Sn | stannum | Kalay |
Bileşik, farklı elementlerin belirli kütle oranında kimyasal olarak birleşmesiyle oluşan saf maddedir; formülle gösterilir, kendisini oluşturan elementlerin özelliklerini taşımaz ve ancak kimyasal yollarla ayrıştırılabilir.
| Yaygın ad | Formül | Yaygın ad | Formül |
|---|---|---|---|
| Yemek tuzu | NaCl | Sud kostik | NaOH |
| Kireç taşı | CaCO₃ | Potas kostik | KOH |
| Sönmemiş kireç | CaO | Tuz ruhu | HCl |
| Sönmüş kireç | Ca(OH)₂ | Zaç yağı | H₂SO₄ |
| Yemek sodası | NaHCO₃ | Kezzap | HNO₃ |
| Çamaşır sodası | Na₂CO₃ | Amonyak | NH₃ |
Kireç taşı ısıtılınca sönmemiş kireç ve karbon dioksit oluşur; sönmemiş kireç suyla sönmüş kirece dönüşür. Tepkimeleri formüllerle yazalım.
Aşağıdaki yaygın ad–formül eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
5Madde ve özellikleri
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 4 bölüm kaldı.
| Ortak özellikler | Ayırt edici özellikler |
|---|---|
| Kütle, hacim, eylemsizlik ve tanecikli yapı | Yoğunluk, erime ve kaynama noktası, çözünürlük, genleşme katsayısı ve elektrik iletkenliği |
| Her maddede bulunur; maddeleri birbirinden ayırt etmez | Aynı koşullarda saf maddeyi tanıtır |
| Fiziksel değişim | Kimyasal değişim |
|---|---|
| Maddenin kimliği değişmez | Yeni madde oluşur |
| Hâl değişimleri, kırılma, şekerin suda çözünmesi | Yanma, paslanma, çürüme, sütün ekşimesi, yumurtanın pişmesi, fotosentez |
Renk değişimi, gaz çıkışı, çökelek oluşumu ve ısı–ışık açığa çıkması kimyasal değişimin belirtileri olabilir; ancak tek başına kesin kanıt değildir (kaynayan sudan da gaz çıkar).
Buzun erimesi, demirin paslanması, şekerin suda çözünmesi ve odunun yanması olaylarını sınıflandır.
- I.Sütün ekşimesi
- II.Naftalinin süblimleşmesi
- III.Yumurtanın pişmesi
- IV.Tuzun suda çözünmesi
Yukarıdaki olaylardan hangileri kimyasal değişimdir?
6Laboratuvar güvenliği
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Bir şişenin üzerindeki uyarıyı görünce içindekini tahmin edebilir misin? Kartları çevir:
Patlayıcı, tahriş edici ve çevreye zararlı işaretleri de bilinmelidir. Koruyucu gözlük, önlük ve eldiven kullanılır; kimyasallar tadılmaz, doğrudan koklanmaz.
7Sık yapılan hatalar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Aşağıdaki yargılar öğrencilerin en sık düştüğü yanılgılardan derlendi. Doğru mu, yanlış mı?
Co ve CO aynı maddeyi gösterir.
S sodyumun sembolüdür.
Sönmüş kireç CaO'dur.
Yemek sodası Na₂CO₃'tür.
Teori yeterince desteklenince kanuna dönüşür.
Her gaz çıkışı kimyasal değişimdir.
Kütle ve hacim ayırt edici özelliktir.
8ÖSYM'de nasıl soruluyor
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
İpucu: Bu konudaki sorular bilgi ağırlıklıdır; yaygın ad–formül tablosunu ve alt dalların tanımlarını kısa listeler hâlinde tekrar etmek en hızlı kazanımı sağlar.
9Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Simya dayanır; teorik temeli olmadığı için bilim değildir. Boyle: element tanımı ve ilişkisi; Lavoisier: . Analitik: ; biyokimya: ; polimer: ; fizikokimya: enerji, hız, denge. Bağımsız değişken , bağımlı değişken , kontrol değişkenleri . Sembolde ilk harf büyük, ikinci harf küçük: Co ≠ CO. CaCO₃ kireç taşı, CaO , Ca(OH)₂ ; HCl , H₂SO₄ , HNO₃ , NaOH . Yeni madde oluşuyorsa değişim, oluşmuyorsa değişim vardır. Derişik asit ve bazlar ; asit eklenir, çamaşır suyu ile tuz ruhu karıştırılmaz.