Ekonomi masası
Değişkenleri ve aralarındaki ilişkiyi grafiğe dökerek düşün.
6 bölüm · ~8 dk · 7 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Toplu iş uyuşmazlıklarının barışçıl yollarla çözümünde 6356 sayılı Kanun'un öngördüğü temel mekanizma resmi arabuluculuktur. Bu başlıkta; toplu görüşmenin sonuçsuz kalması üzerine devreye giren arabuluculuk sürecinin işleyişi, arabulucunun atanması ve rolü, arabuluculuğun sonuçsuz kalması hâlinde izlenecek yol (grev kararı alma süreci) ile toplu hak uyuşmazlıklarının çözümünde başvurulan Yüksek Hakem Kurulu ele alınır.
2Temel kavramlar/doktrin
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Arabuluculuğa başvurunun koşulu
Yetkili işçi sendikası ile işveren (veya işveren sendikası) arasındaki toplu görüşme, görüşmenin başladığı tarihten itibaren belirli bir süre (60 gün) içinde bir toplu iş sözleşmesiyle sonuçlanmazsa, taraflar arasında çıkar (menfaat) uyuşmazlığı ortaya çıkmış sayılır. Bu noktada taraflardan biri, uyuşmazlığın çözümü için resmi arabulucu görevlendirilmesini talep edebilir.
Arabulucunun atanması ve niteliği
Resmi arabulucu, tarafların ortak talebi üzerine veya taraflardan birinin başvurusu üzerine Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından, Bakanlıkça tutulan arabulucular listesinden görevlendirilir. Arabulucu, tarafsız bir üçüncü kişi olarak, tarafları bir araya getirip uyuşmazlığın çözümü için öneriler sunar; ancak arabulucunun kararı taraflar için bağlayıcı değildir — arabuluculuk, tahkimden (hakemlikten) farklı olarak tarafların iradesine dayalı, bağlayıcı olmayan bir uzlaştırma sürecidir.
Arabuluculuk sürecinin işleyişi
Görevlendirilen arabulucu, belirli bir süre içinde tarafları bir araya getirerek uyuşmazlığı çözmeye çalışır. Bu süre içinde bir anlaşmaya varılırsa, düzenlenen tutanak toplu iş sözleşmesi hükmündedir ve taraflarca imzalanır. Süre içinde anlaşma sağlanamazsa arabulucu, bu durumu bir tutanakla tespit ederek Bakanlığa bildirir; bu andan itibaren uyuşmazlık resmi olarak arabuluculukla çözülememiş sayılır.
Arabuluculuğun sonuçsuz kalmasının sonucu: grev kararı
Arabuluculuğun sonuçsuz kaldığının tespit edildiği tarihten itibaren, yetkili işçi sendikası belirli bir süre içinde grev kararı alabilir. İşçi sendikası bu süre içinde grev kararı almaz veya alınan grev kararını süresi içinde uygulamaya koymazsa, o işyeri/işkolu bakımından yetki belgesinin hükmü kalmaz; bu durumda yeniden yetki tespiti sürecine başvurulması gerekir. Bu düzenleme, uyuşmazlığın süresiz biçimde askıda kalmasını önlemeyi amaçlar.
Toplu hak uyuşmazlıklarında çözüm: Yüksek Hakem Kurulu
Grev ve lokavt yasağı bulunan işyerlerinde ortaya çıkan toplu uyuşmazlıklar ile tarafların ortak başvurusuyla veya kanunda öngörülen diğer hâllerde (örneğin ertelenen bir grev/lokavtın erteleme süresi sonunda uyuşmazlığın hâlâ çözülememesi) Yüksek Hakem Kurulu devreye girer. Yüksek Hakem Kurulu'nun verdiği karar, toplu iş sözleşmesi hükmündedir ve taraflar için bağlayıcıdır; bu yönüyle bağlayıcı olmayan arabuluculuktan temelden farklıdır. Yüksek Hakem Kurulu, işçi, işveren ve kamu kesimini temsil eden üyelerden oluşan, tripartit yapıda bir kuruldur.
Arabuluculuk – Tahkim (Hakemlik) ayrımı
- Arabuluculuk (mediation): Bağlayıcı olmayan, tarafları uzlaştırmaya çalışan bir süreçtir; anlaşma tarafların iradesine bağlıdır.
- Tahkim/Hakemlik (arbitration): Sonucu bağlayıcıdır; Yüksek Hakem Kurulu kararı buna örnektir. Taraflar isterlerse toplu görüşme sürecinde özel hakeme de başvurabilir; bu durumda özel hakem kararı da toplu iş sözleşmesi hükmündedir.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Yetkili sendika ile işveren arasındaki toplu görüşme, görüşmenin başladığı tarihten itibaren 60 gün içinde bir sözleşmeyle sonuçlanmamıştır.
Görevlendirilen arabulucu, tarafları bir araya getirerek bir uzlaşma sağlamış ve bu uzlaşma bir tutanakla tespit edilmiştir.
Arabulucu, tarafları anlaştıramamış ve bu durumu bir tutanakla tespit ederek Bakanlığa bildirmiştir. Bunun üzerine yetkili işçi sendikası öngörülen süre içinde grev kararı almıştır.
Bir hastane işyerinde grev ve lokavt yasağı bulunması nedeniyle, taraflar arasındaki toplu uyuşmazlık başka bir mercie taşınmıştır ve bu merci verdiği kararla uyuşmazlığı bağlayıcı biçimde sonuçlandırmıştır.
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.