KPSS A Çalışma Ekonomisi Dezavantajlı Gruplar (Kadın, Çocuk, Engelli, Yaşlı) konu anlatımı

Sosyal politikanın klasik hedef kitlesi olan işçi-işveren ilişkilerinin yanında, işgücü piyasasında ve toplumsal yaşamda yapısal olarak dezavantajlı konumda bulunan gruplar da özel koruma ve pozitif politika alanları gerektirir. Bu grupların başında kadınlar, çocuklar, engelliler ve yaşlılar gelir. Kadın istihdamında toplumsal cinsiyete dayalı işbölümü ve görünmez engeller (cam tavan, cam uçurum, yapışkan zemin, cam duvar) belirleyicidir; çocuklar için asgari çalışma yaşı ve çocuk işçiliğinin en kötü biçimlerinin önlenmesi esastır; engellilik alanında tıbbi modelden sosyal modele geçiş ve evrensel tasarım/erişilebilirlik yaklaşımı egemen hâle gelmiştir; yaşlılar için ise aktif yaşlanma ve bakım hizmetleri öne çıkar. Bu alanların her biri, hem ulusal mevzuatla (İş Kanunu'ndaki engelli/eski hükümlü kotası gibi) hem de uluslararası sözleşmelerle (CEDAW, İstanbul Sözleşmesi, CRPD, BM Çocuk Hakları Sözleşmesi, ilgili ILO sözleşmeleri) düzenlenir.

Kadın istihdamı ve toplumsal cinsiyet

• CEDAW (Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi): Birleşmiş Milletler bünyesinde kabul edilen, kadın haklarına ilişkin temel uluslararası sözleşmedir.

Çocuk işçiliği ve çocuk hakları

Engellilik politikaları

Yaşlılık politikaları

Örnek 1: Bir şirkette yapılan araştırmada, kadın çalışanların nitelik ve deneyimleri yeterli olduğu hâlde üst yönetime yükselemediği; ayrıca önemli bir kısmının düşük ücretli ve yükselme olanağı olmayan işlerde kaldığı tespit edilmiştir. Bu iki bulgu hangi kavramlarla açıklanır? Yanıt: İlk bulgu cam tavan, ikinci bulgu ise yapışkan zemin kavramıyla açıklanır; ikisi de kadınların dikey hareketliliğini farklı biçimlerde sınırlayan görünmez engellerdir.

Örnek 2: Bir spor tesisinde tekerlekli sandalye kullanan sporcuların antrenman yapamamasının nedeni, bireylerin bedensel özelliklerinde değil; rampa, asansör ve uygun soyunma odası bulunmayan tesis tasarımında aranmaktadır. Bu bakış açısı hangi engellilik yaklaşımını yansıtır? Yanıt: Sosyal model; engelliliği bireyin yetersizliğinden çok toplumun/çevrenin yarattığı engellerin sonucu olarak görür ve çözümü fiziksel/toplumsal engellerin kaldırılmasında (erişilebilirlik) arar.

Örnek 3: Bir ülke, çocuk işçiliğinin kölelik, zorla çalıştırma ve tehlikeli işlerde çalıştırma gibi en ağır biçimlerini acil olarak ortadan kaldırmayı taahhüt eden bir ILO sözleşmesini onaylamıştır. Bu sözleşme hangisidir? Yanıt: ILO 182 sayılı Sözleşme; çocuk işçiliğinin en kötü biçimlerinin yasaklanması ve acilen ortadan kaldırılmasına ilişkindir. Asgari çalışma yaşını genel olarak düzenleyen sözleşme ise ILO 138'dir.

Örnek 4: Bir işveren, elli işçi çalıştırdığı özel sektör işyerinde hiç engelli işçi çalıştırmamaktadır. Türk iş hukukuna göre bu durum mevzuata uygun mudur? Yanıt: Hayır; 4857 sayılı İş Kanunu gereği elli veya daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işyerlerinde toplam işçi sayısının yüzde 3'ü oranında engelli işçi çalıştırma zorunluluğu vardır, bu nedenle işveren yükümlülüğünü yerine getirmemektedir.