KPSS A Çalışma Ekonomisi Sosyal Devlet ve Refah Rejimleri konu anlatımı

Sosyal devlet (refah devleti), bireyleri piyasanın yarattığı risklere (işsizlik, hastalık, yaşlılık, yoksulluk) karşı koruyan, gelir dağılımına müdahale eden ve asgari bir yaşam düzeyini güvence altına alan devlet biçimidir. Refah devletlerinin kurumsal yapıları ülkeden ülkeye farklılaştığı için karşılaştırmalı sosyal politikanın en önemli katkısı, bu farklılıkları sistematik biçimde sınıflandırmaktır. Bu alandaki en etkili çerçeve, Gøsta Esping-Andersen'in "The Three Worlds of Welfare Capitalism" (1990) adlı eserinde geliştirdiği üç refah rejimi tipolojisidir: liberal, muhafazakâr-korporatist ve sosyal demokrat. Sonraki çalışmalar bu tipolojiye Akdeniz ve Doğu Asya modellerini eklemiştir.

• Muhafazakâr-korporatist refah rejimi (Kıta Avrupası / Bismarck geleneği): Almanya, Fransa, Avusturya, İtalya örnek alınır. Sosyal haklar çalışma statüsüne ve meslek grubuna bağlı, prim esaslı sosyal sigortalar üzerinden sağlanır; orta düzey dekomodifikasyon vardır. Sübsidiarite ilkesi gereği aile ve sivil toplum (özellikle kilise temelli kuruluşlar) önemli roller üstlenir; devlet, aile ve piyasanın yetersiz kaldığı alanlarda devreye girer. Geleneksel aile yapısını (tek kazananlı hane) destekleyen politikalar öne çıkar.

Örnek 1: Bir ülkede işsizlik yardımı almak için sıkı bir muhtaçlık testinden geçmek gerekmekte, yardım düzeyi düşük tutulmakta ve özel sağlık sigortası yaygın biçimde kullanılmaktadır. Bu ülke hangi refah rejimine örnektir? Yanıt: Liberal (Anglosakson) refah rejimi; muhtaçlık testine dayalı dar kapsamlı yardımlar ve piyasanın ağırlıklı rolü bu modelin belirgin özellikleridir.

Örnek 2: Bir ülkede sosyal sigorta hakları, çalışılan meslek grubuna göre farklılaşan fonlar üzerinden, prim ödemesine bağlı olarak sağlanmakta; aile ve kilise temelli kuruluşlar sosyal hizmet sunumunda önemli rol oynamaktadır. Bu düzenleme hangi ilke ve modelle ilişkilidir? Yanıt: Sübsidiarite ilkesi ve muhafazakâr-korporatist (Bismarck) refah rejimi; devlet, aile ve sivil toplumun yetersiz kaldığı alanlarda tamamlayıcı biçimde devreye girer.

Örnek 3: Bir ülkede tüm vatandaşlar, gelir düzeyi veya çalışma statüsünden bağımsız olarak vergiyle finanse edilen sağlık ve bakım hizmetlerinden yararlanabilmekte, kadın istihdam oranı ve gelir eşitliği yüksektir. Bu ülke hangi rejime örnektir ve dekomodifikasyon düzeyi nasıldır? Yanıt: Sosyal demokrat (İskandinav) refah rejimi; evrensellik ilkesi ve vergi finansmanı nedeniyle dekomodifikasyon düzeyi yüksektir, birey refahı için piyasaya bağımlılığı en aza iner.

Örnek 4: Bir ülkede emeklilik sistemi görece güçlü olmasına rağmen işsizlik sigortası zayıf kalmakta, sosyal koruma büyük ölçüde geniş aile dayanışmasına dayanmaktadır. Bu profil hangi modeli tanımlar? Yanıt: Akdeniz (Güney Avrupa) modeli; parçalı ve dengesiz kurumsallaşma ile aile dayanışmasına güçlü bağımlılık bu modelin ayırt edici özellikleridir.