KPSS A Çalışma Ekonomisi Türkiye'de Sosyal Politika konu anlatımı

Türkiye'de sosyal politikanın kurumsal tarihi, Osmanlı döneminin son yıllarındaki dağınık çalışma mevzuatından, Cumhuriyet döneminde iş hukuku ve sosyal güvenlik alanlarındaki kurumsallaşmaya, oradan da 2000'li yıllardaki tek çatı reformlarına uzanan uzun bir süreçtir. Osmanlı'da Dilaver Paşa Nizamnamesi ve Tatil-i Eşgal Kanunu gibi düzenlemeler; Cumhuriyet'te ise 3008 sayılı ilk İş Kanunu, İşçi Sigortaları Kurumu, T.C. Emekli Sandığı ve Bağ-Kur'un kurulması, 1961 Anayasası ile sosyal devlet ilkesinin benimsenmesi ve nihayetinde 5510 sayılı Kanun ile Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)'nun kurularak sosyal güvenlik sisteminin tek çatı altında toplanması bu sürecin temel dönüm noktalarıdır.

Osmanlı dönemi düzenlemeleri

• Ereğli Havzai Fahmiyesi Maden Amelesinin Hukukuna Müteallik Kanun (1921): Ereğli kömür havzasındaki maden işçilerinin çalışma koşullarını, Kurtuluş Savaşı yıllarında yeniden düzenleyen kanundur.

Cumhuriyet döneminde iş hukuku

• 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu (2001): Kamu görevlilerinin sendikal örgütlenmesini düzenler; 2012'de yapılan değişiklikle kamu görevlilerine toplu sözleşme hakkı da tanınmıştır.
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (2012): İşyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin yükümlülükleri kapsamlı biçimde düzenleyen temel kanundur.

Sosyal güvenlik kurumlarının tarihsel gelişimi

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (2006): SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığını tek çatı altında birleştirerek sosyal güvenlik kurumları arasında norm ve standart birliğini sağlamıştır; Genel Sağlık Sigortası (GSS) fiilen 2008'de yürürlüğe girmiştir.

Kronolojik sıralama (eskiden yeniye): İşçi Sigortaları Kurumu (1945) → T.C. Emekli Sandığı (1949) → Bağ-Kur (1971) → Sosyal Güvenlik Kurumu (2006).

Sosyal yardım ve anayasal çerçeve

• 1961 Anayasası: Sosyal devlet ilkesini Türk anayasa hukukuna ilk kez kazandırmış; grev ve toplu sözleşme hakkını tanımıştır. 1982 Anayasası'nın 2. maddesinde de sosyal devlet ilkesi korunmuştur.
• 2022 sayılı Kanun (1976): 65 yaşını doldurmuş, muhtaç, güçsüz ve kimsesiz Türk vatandaşlarına aylık bağlanmasını öngören, Türkiye'nin ilk sosyal yardım kanunlarından biridir.
• 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu (1986): Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının (SYDV) ve ilgili Fonun kurulmasına temel oluşturmuştur.
• Bakanlık yapılanması: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı 2018'de birleştirilmiş; 2021'de yeniden Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı olarak ayrılmıştır.

Örnek 1: Osmanlı'dan Cumhuriyet'in ilk yıllarına uzanan dönemde, Ereğli kömür havzasındaki maden işçilerinin çalışma koşullarını düzenleyen ilk önemli mevzuat hangisidir? Yanıt: Dilaver Paşa Nizamnamesi (1865); çalışma süreleri, dinlenme ve barınma gibi konuları düzenleyerek dönemin öncü çalışma mevzuatlarından biri olmuştur.

Örnek 2: Cumhuriyet döneminin ilk iş kanunu hangisidir ve grev-lokavt konusunda nasıl bir düzenleme getirmiştir? Yanıt: 3008 sayılı İş Kanunu (1936); bireysel iş ilişkilerini düzenlemiş, ancak grev ve lokavtı yasaklamıştır. Grev ve toplu sözleşme hakkı ancak 1961 Anayasası ve 274-275 sayılı kanunlarla tanınmıştır.

Örnek 3: Türkiye'de sosyal güvenlik kurumlarının kuruluş sırası nasıldır: İşçi Sigortaları Kurumu, T.C. Emekli Sandığı, Bağ-Kur ve Sosyal Güvenlik Kurumu? Yanıt: Eskiden yeniye: İşçi Sigortaları Kurumu (1945) → T.C. Emekli Sandığı (1949) → Bağ-Kur (1971) → Sosyal Güvenlik Kurumu (2006); bu sıralama, farklı çalışan gruplarının (işçi, memur, bağımsız çalışan) sosyal güvenliğe zamanla ve parçalı biçimde dâhil edildiğini, 2006'daki reformla da tek çatı altında birleştirildiğini gösterir.

Örnek 4: 5510 sayılı Kanun'un temel amacı nedir? Yanıt: SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı arasındaki norm ve standart farklılıklarını gidererek bu üç kurumu tek çatı (Sosyal Güvenlik Kurumu) altında birleştirmek ve Genel Sağlık Sigortası'nı kurmaktır.