KPSS A Hukuk Eşya Hukuku konu anlatımı

Eşya hukuku, kişilerin eşya (mal) üzerindeki doğrudan doğruya hâkimiyet kurmalarını sağlayan ayni hakları düzenler (TMK m. 683-1027). Ayni haklar, herkese karşı ileri sürülebilen (mutlak) haklardır ve iki ana gruba ayrılır: mülkiyet hakkı (eşya üzerindeki en geniş kapsamlı ayni hak) ve sınırlı ayni haklar (irtifak hakları, rehin hakları, taşınmaz yükü). Ayrıca eşya hukukunun fiili bir kurumu olan zilyetlik ve taşınmazlara ilişkin ayni hakların açıklığını sağlayan tapu sicili de bu başlık altında incelenir. KPSS A Grubu Hukuk'ta; mülkiyet türleri (paylı/elbirliği), zilyetliğin korunması, iyiniyetli zilyedin durumu, taşınmaz kazanma yolları (özellikle olağan ve olağanüstü zamanaşımı) ve sınırlı ayni haklar (özellikle intifa, üst hakkı, rehin) üzerine yoğun biçimde soru sorulur.

Mülkiyet hakkı

• TMK m. 683/1: Bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir.
• Malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı istihkak davası açabilir; her türlü haksız el atmanın önlenmesini de dava edebilir (el atmanın (müdahalenin) önlenmesi davası – TMK m. 683/2).
• Mülkiyet hakkı, konusuna göre taşınır mülkiyeti ve taşınmaz mülkiyeti olarak; sahip sayısına göre ise tek başına mülkiyet ve birlikte mülkiyet olarak ayrılır.

Birlikte mülkiyet türleri

• Paylı mülkiyet (müşterek mülkiyet – TMK m. 688 vd.): Birden çok kimse, maddî olarak bölünmüş olmayan bir şeyin tamamına belli paylarla maliktir. Aksi belirlenmedikçe paylar eşit sayılır. Her paydaş, kendi payı üzerinde malik gibi tasarrufta bulunabilir (satabilir, rehnedebilir, devredebilir); bu işlem için diğer paydaşların rızası aranmaz.
• Paylı malın yönetiminde: olağan yönetim işlerinde pay çoğunluğu; önemli yönetim işlerinde pay ve baş çoğunluğu birlikte; işletme usulünün değiştirilmesi, olağanüstü yönetim işleri ve paylı malın tamamı üzerinde tasarruf işlemleri (satış, malın özgülendiği amacın değiştirilmesi gibi) için ise oybirliği aranır.
• Elbirliği mülkiyeti (iştirak halinde mülkiyet – TMK m. 701 vd.): Kanun veya kanunda öngörülen sözleşme uyarınca oluşan topluluk (örn. miras ortaklığı, adi ortaklık malvarlığı) dolayısıyla mallara birlikte malik olanların mülkiyeti elbirliği mülkiyetidir. Ortaklardan hiçbirinin belirli bir payı yoktur; hiçbiri tek başına pay üzerinde tasarruf edemez. Mala ilişkin tasarruf işlemleri, kanunda veya sözleşmede aksi öngörülmedikçe oybirliğiyle yapılır.

Zilyetlik

Taşınır mülkiyetinin kazanılması

• Devren kazanma: Bir taşınırın mülkiyetinin devri için, mülkiyeti devretme borcu doğuran geçerli bir hukuki sebepe dayanan zilyetliğin devri şarttır (TMK m. 762-763).
• Aslen kazanma: Sahiplenme (sahipsiz bir malın zilyetliğinin, malik olma iradesiyle ele geçirilmesi), bulma, define, işleme/birleşme/karışma ve kazandırıcı zamanaşımı (taşınırlarda TMK m. 777 – bir taşınırı iyiniyetle ve davasız olarak aralıksız 3 yıl süreyle zilyetliğinde bulunduran kişi, onun mülkiyetini kazanır) yollarıyla olur.

Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması

Sınırlı ayni haklar

Sınırlı ayni haklar, mülkiyet hakkının sağladığı yetkilerin bir kısmını hak sahibine tanıyan haklardır; üç grupta incelenir: irtifak hakları, rehin hakları ve taşınmaz yükü.

Tapu sicili

• Tapu sicili, taşınmazlar üzerindeki hakları göstermek üzere tutulan resmî sicildir (TMK m. 997 vd.); ilgisini ispat eden herkes tapu sicilini inceleyebilir ve örnek isteyebilir (alenîlik ilkesi).
• Tapu siciline güven (iyiniyet) ilkesi – TMK m. 1023: Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya diğer bir ayni hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı korunur.
• Yolsuz tescil: Geçerli bir hukuki sebebe dayanmayan tescil yolsuz tescildir. Gerçek hak sahibi, yolsuz tescilin düzeltilmesini (tapu iptali ve tescil davası) isteyebilir; ancak bu talep, tapu siciline güvenerek iyiniyetle hak kazanmış üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.