KPSS A Hukuk Miras Hukuku konu anlatımı

Miras hukuku (TMK m. 495-682), bir kişinin (mirasbırakanın) ölümü üzerine mal varlığının kimlere ve nasıl geçeceğini düzenler. KPSS A Grubu Hukuk'ta yasal mirasçılık (zümre sistemi), saklı pay, mirastan feragat ve mirasın reddi, vasiyetname türleri ve mirasçılıktan çıkarma en sık sorulan alt başlıklardır. Sayısal hesaplamalar (miras payı, saklı pay oranı) sıkça somut olay sorularında karşımıza çıkar.

Mirasçılık türleri

• Yasal mirasçılar: Kanunun doğrudan mirasçı olarak belirlediği kişiler (altsoy, ana-baba ve onların soyu, büyük ana-büyük baba ve onların soyu, sağ kalan eş, evlatlık).
• Atanmış (iradi) mirasçılar: Mirasbırakanın vasiyetname veya miras sözleşmesiyle mirasçı atadığı kişiler; yasal mirasçı olmayan biri de atanmış mirasçı olabilir.

Zümre sistemi (yasal mirasçılık sırası, TMK m. 495-499)

Türk hukukunda zümre sistemi uygulanır; bir zümredeki mirasçı bulunduğu sürece sonraki zümreye geçilmez:

• 1. zümre ile birlikte mirasçı olursa mirasın 1/4'ünü,
  • 2. zümre ile birlikte mirasçı olursa mirasın 1/2'sini,
  • 3. zümre ile birlikte mirasçı olursa mirasın 3/4'ünü alır; büyük ana-büyük baba ve onların çocukları yoksa (ama onların torunları varsa) eşe kalanın tamamı kalır.
  • Hiçbir zümreden mirasçı yoksa, mirasın tamamı sağ kalan eşe kalır.
• Hiçbir yasal mirasçı ve atanmış mirasçı yoksa, miras Devlete geçer (m. 501).

Saklı pay (mahfuz hisse)

• Saklı pay, kanunun belirli yakın mirasçılara mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarıyla dahi bertaraf edemeyeceği şekilde güvence altına aldığı miras payı oranıdır (TMK m. 506-507).
• Saklı paylı mirasçılar: Altsoy, ana ve baba, sağ kalan eş. Kardeşler saklı paylı mirasçı değildir (2007'de kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır).
• Saklı pay oranları, yasal miras payının kanunda belirlenen bir kesri olarak hesaplanır; altsoy için yasal miras payının yarısı, ana-baba için yasal miras payının dörtte biri, sağ kalan eş için, eşin altsoyla veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olup olmamasına göre yasal miras payının tamamı veya dörtte üçü kadardır (güncel oranlar kanunda ayrıntılı düzenlenmiştir; sınavda sorulan somut hesaplamalarda kanunda belirlenen güncel oranlar esas alınmalıdır).
• Mirasbırakan, saklı pay dışındaki kısım (tasarruf edilebilir kısım) üzerinde ölüme bağlı tasarrufla (vasiyetname, miras sözleşmesi) dilediği gibi tasarrufta bulunabilir.
• Saklı payı zedelenen mirasçı, tenkis davası açarak saklı payını tamamlatabilir; bu dava, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılış tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden 10 yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar.

Mirasçılıktan çıkarma (ıskat)

• Mirasbırakan, saklı paylı bir mirasçısını, o mirasçının mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da mirasbırakanına veya ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi hâlinde, ölüme bağlı bir tasarrufla mirasçılıktan çıkarabilir (TMK m. 510).
• Çıkarma sebebinin tasarrufta belirtilmesi gerekir; sebep gerçek değilse çıkarılan kişi bu yönde itiraz edebilir. Çıkarılan mirasçı, sadece saklı payından yoksun bırakılır; borca batık miras bırakanın çıkarma yapması durumunda özel hüküm uygulanır (m. 513).

Mirastan feragat ve mirasın reddi

Vasiyetname türleri

• Vasiyetname yapma ehliyeti için ayırt etme gücüne sahip olmak ve 15 yaşını doldurmuş olmak yeterlidir (m. 502) — bu, genel erginlik yaşından (18) farklı, özel bir düzenlemedir.

Mirasın açılması ve iştirak hâlinde mülkiyet

• Miras, mirasbırakanın ölümüyle kendiliğinden açılır; mirasçılar, mirası bir bütün olarak, terekenin tamamı üzerinde elbirliğiyle (iştirak hâlinde) mülkiyet hâlinde kazanır (m. 599).
• Mirasçılar, miras ortaklığının sona ermesine (paylaşıma) kadar tereke malları üzerinde tek başlarına tasarrufta bulunamaz; paylaşım, mirasçıların anlaşmasıyla veya dava yoluyla gerçekleşir.