puanlabs
Ücretsiz başla

KPSS A Hukuk Kıymetli Evrak Hukuku konu anlatımı

Ticaret Hukuku · sınavda ortalama 1,3 soru çıkıyor

Mevzuat masası

Kuralı, istisnasını ve süresini birlikte öğren.

6 bölüm · ~14 dk · 13 etkileşim

Hadi başlayalım! Bu konu 6 bölüm, yaklaşık 14 dakika. Arada sana küçük sorular soracağım.

1Konu özeti

İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.

Kıymetli evrak hukuku, içerdiği hakkın senetten ayrı ileri sürülemediği ve senetten ayrı devredilemediği özel belgeleri (TTK m. 645 vd.) ve bunların en önemli alt türü olan kambiyo senetlerini (bono, poliçe, çek – TTK m. 670-824) düzenler. KPSS A Grubu Hukuk'ta bu konu; kıymetli evrakın türleri ve devir şekilleri, kambiyo senetlerinin şekil şartları, ciro, aval, def'iler ve zamanaşımı süreleri üzerinden hem tanım hem de somut olay sorularıyla sıkça karşımıza çıkar.

2Temel kavramlar/doktrin

Önemli yerleri altını çizer gibi oku.

Kıymetli evrak kavramı

  • TTK m. 645: Kıymetli evrak öyle senetlerdir ki, bunların içerdikleri hak, senetten ayrı olarak ileri sürülemediği gibi başkalarına da devredilemez. Bu, sıkı bağlılık (bağlılık) ilkesi olarak adlandırılır: hak ile senet birbirinden ayrılmaz biçimde bağlıdır.
  • Devir şekline göre kıymetli evrak türleri:
    • Nama yazılı senet: Belirli bir kişinin adına düzenlenen ve onun emrine kaydını içermeyen (veya emre yazılı olmadığı açıkça belirtilen) senettir; devri, kural olarak alacağın temliki hükümlerine tabidir.
    • Emre yazılı senet: Belirli bir kişi adına ve onun emrine düzenlenen senettir; ciro ve zilyetliğin (senedin) devri ile devredilir. Kambiyo senetleri, kanunen emre yazılı senetlerdendir.
    • Hamiline yazılı senet: Senedi elinde bulunduran (hamil) kişinin hak sahibi sayıldığı senettir; devri, sadece zilyetliğin devri (teslim) ile gerçekleşir.

Kambiyo senetleri

  • Kambiyo senetleri; poliçe, bono (emre yazılı senet) ve çektir. Kanunda sayılı (numerus clausus) olarak belirlenmiştir ve TTK'da ayrı ayrı, sıkı şekil şartlarına bağlı olarak düzenlenmiştir.
Konu kartları1 / 3

Poliçe (TTK m. 670 vd.)

Üç taraflı bir kambiyo senedidir: keşideci (düzenleyen), muhatap (ödemeyi üstlenmesi istenen kişi) ve lehtar (alacaklı/hamil). Muhatap, poliçeyi kabul ettiğinde poliçeden dolayı asıl (doğrudan) borçlu hâline gelir; kabul etmediği sürece poliçeden dolayı borçlu değildir. Poliçe, kanunda sayılan unsurları (poliçe kelimesi, kayıtsız şartsız belirli bir bedelin ödenmesi emri, muhatabın adı, lehtar, keşide tarihi ve yeri, ödeme tarihi ve yeri, keşidecinin imzası) içermek zorundadır; şekle sıkı sıkıya bağlıdır.

Ciro ve aval

Konu kartları1 / 3

Ciro

Emre yazılı senetlerin (kambiyo senetlerinin) devir şeklidir; senedin arkasına yazılan ve imzalanan bir beyanla, senetten doğan hak yeni hamile devredilir. Tam ciro (lehine ciro yapılan kişi belirtilir), beyaz ciro (ciro edilen kişi belirtilmez, sadece imza atılır – bu hâlde senet hamiline yazılı senet gibi teslimle de devredilebilir), temlik cirosu (mülkiyeti devreden, kural olan ciro türü), tahsil cirosu (vekaleten ciro) (sadece tahsil yetkisi verir, mülkiyeti devretmez) ve rehin cirosu (senet üzerinde rehin hakkı kurar) olarak ayrılır.

Def'iler ve müracaat hakkı

  • Def'ilerin sınırlı ileri sürülmesi ilkesi (TTK m. 687): Kambiyo senedinden borçlu olan kişi, senet hamiline karşı, senedin metninden anlaşılan def'iler ile hamilin kendisiyle olan doğrudan ilişkilerinden doğan def'iler dışında def'i ileri süremez. İyiniyetli üçüncü hamile karşı, önceki taraflarla borçlu arasındaki kişisel def'iler (örn. temel ilişkideki bir eksiklik) ileri sürülemez.
  • Müracaat (regres) hakkı: Senedin vadesinde ödenmemesi veya kabul edilmemesi hâlinde hamilin, kanunda öngörülen usule (protesto vb.) uyarak cirantalara, keşideciye ve diğer kambiyo borçlularına müracaat ederek alacağını talep etme hakkıdır.

Zamanaşımı süreleri

  • Poliçe ve bono (TTK m. 749; bono için m. 778 atfıyla kıyasen uygulanır): Kabul eden muhatabın (bonoda düzenleyenin) poliçeden dolayı hamile karşı sorumluluğu 3 yıl; hamilin cirantalara ve keşideciye karşı müracaat hakkı 1 yıl; cirantaların birbirlerine ve keşideciye karşı müracaat hakkı 6 ay geçmekle zamanaşımına uğrar.
  • Çek (TTK m. 814): Hamilin, cirantalara, keşideciye ve diğer çek borçlularına karşı sahip olduğu müracaat hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

3Çözümlü örnekler

Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.

Örnek 1

(A), (B)'ye olan borcu için bir poliçe düzenlemiş; poliçede muhatap olarak (C) gösterilmiştir. (C), poliçeyi henüz kabul etmemiştir.

Örnek 2

(D), bir bono düzenleyerek (E)'ye borçlanmış; bonoda "kabul edilmiştir" şerhi bulunmamaktadır. (E), bu bononun geçersiz olduğunu iddia etmektedir.

Örnek 3

(F), bir çek düzenleyip lehtar (G)'ye vermiş, çeki aynı yerde ödenmek üzere düzenlemiştir. (G), çeki düzenleme tarihinden 15 gün sonra muhataba (bankaya) ibraz etmiştir.

Örnek 4

(H), bir bonoyu ciro yoluyla (K)'ya devretmiş; (K) de bu bonoyu beyaz ciro ile (L)'ye devretmiştir. (L), bonoyu vadesinde düzenleyen (M)'ye ibraz etmiştir. (M), (H) ile arasındaki temel ilişkiden (mal satışından) doğan bir def'iyi (L)'ye karşı ileri sürmek istemektedir.

4Sık yapılan hatalar

Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.

5Sınavda nasıl soruluyor

Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.

6Kısa tekrar

Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.