KPSS A İşletme Sermaye Maliyeti ve Sermaye Yapısı konu anlatımı

Sermaye maliyeti, işletmenin kullandığı fonlar için katlandığı maliyettir; başka bir deyişle yatırımcıların (kredi verenlerin ve ortakların) işletmeye sağladıkları fonlardan bekledikleri asgari getiri oranıdır. İşletmenin piyasa değerini koruyabilmesi için yatırımlarından en az bu oran kadar getiri elde etmesi gerekir; bu nedenle sermaye maliyeti sermaye bütçelemesinde iskonto oranı ya da kesme (asgari kabul) oranı olarak kullanılır.

Sermaye yapısı, işletmenin uzun vadeli fon kaynakları içindeki borç ve özkaynak bileşimidir. Optimal sermaye yapısı, ağırlıklı ortalama sermaye maliyetini (AOSM) en düşük, işletme değerini en yüksek yapan bileşimdir. Borç kullanımının işletme değerine etkisi farklı teorilerle açıklanır.

KPSS A Grubu İşletme sınavında kaynak bazında sermaye maliyeti hesapları (vergi sonrası borç maliyeti, imtiyazlı ve adi hisse maliyeti, Gordon modeli, SVFM), AOSM hesabı, finansal kaldıraç derecesi ve sermaye yapısı teorileri sorulur.

Kaynak bazında sermaye maliyetleri

Maliyet sıralaması genellikle: vergi sonrası borç < imtiyazlı hisse < dağıtılmayan kârlar < yeni adi hisse.

Ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti (AOSM)

AOSM = wd × kd × (1 − t) + wp × kp + we × ke

• w'ler kaynakların toplam sermaye içindeki paylarıdır (ağırlıklar toplamı 1). Tercihen piyasa değerleri ya da hedef sermaye yapısı ağırlıkları kullanılır.
• AOSM, işletmenin ortalama riskli projeleri için iskonto oranıdır.
• Marjinal sermaye maliyeti: Ek her liranın maliyeti. Dağıtılmayan kârlar tükenip yeni hisse ihracına geçildiğinde AOSM yükselir. Kırılma noktası = Dağıtılmayan kâr tutarı / Özkaynağın sermaye yapısındaki ağırlığı.

Finansal kaldıraç

• Borç arttıkça FKD ve finansal risk artar.

Sermaye yapısı teorileri

Örnek 1 – Kaynak maliyetleri:

• Borcun faiz oranı %20, vergi oranı %25 → vergi sonrası borç maliyeti = 20 × (1 − 0,25) = %15
• Son ödenen kâr payı D₀ = 2 TL, büyüme %5, hisse fiyatı 30 TL → D₁ = 2 × 1,05 = 2,10 TL; ke = 2,10 / 30 + 0,05 = 0,07 + 0,05 = %12
• rf = %10, rm = %18, β = 1,2 → ke = 10 + 1,2 × (18 − 10) = 10 + 9,6 = %19,6

Örnek 2 – AOSM: Borç 400.000 TL (faiz %20, vergi %20), imtiyazlı hisse 100.000 TL (maliyet %18), adi hisse 500.000 TL (maliyet %24). Toplam 1.000.000 TL.

• Ağırlıklar: borç 0,40; imtiyazlı 0,10; adi 0,50
• Vergi sonrası borç maliyeti = 20 × 0,80 = %16
• AOSM = 0,40 × 16 + 0,10 × 18 + 0,50 × 24 = 6,4 + 1,8 + 12 = %20,2

Örnek 3 – Finansal kaldıraç derecesi: FVÖK 500.000 TL, faiz gideri 100.000 TL.

• FKD = 500.000 / (500.000 − 100.000) = 1,25
• FVÖK %20 artarsa HBK 1,25 × 20 = %25 artar.

Örnek 4 – MM (vergili) ve kırılma noktası:

• Borçsuz işletme değeri 10.000.000 TL, borç 4.000.000 TL, vergi %25 → borçlu işletme değeri = 10.000.000 + 0,25 × 4.000.000 = 11.000.000 TL
• Dağıtılmayan kâr 300.000 TL, hedef yapıda özkaynak ağırlığı %60 → kırılma noktası = 300.000 / 0,60 = 500.000 TL. Toplam finansman 500.000 TL'yi aşınca yeni hisse ihracı gerekir ve marjinal maliyet yükselir.