KPSS A İşletme Klasik Yönetim Yaklaşımı konu anlatımı

Klasik yönetim yaklaşımı, 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başında sanayileşmenin hızlanmasıyla birlikte, işletmelerin verimliliğini artırmak amacıyla geliştirilen ilk sistemli yönetim düşüncesidir. Üç ana kol altında incelenir: Frederick W. Taylor'ın öncülük ettiği bilimsel yönetim yaklaşımı (işin ve işçinin bilimsel yöntemlerle incelenmesi), Henri Fayol'un geliştirdiği yönetim süreci (yönetsel) yaklaşımı (yönetimin fonksiyonları ve genel ilkeleri) ve Max Weber'in ortaya koyduğu bürokrasi yaklaşımı (rasyonel-yasal otoriteye dayanan ideal örgüt modeli). Bu üç yaklaşımın ortak noktası; işletmeyi kapalı bir sistem olarak ele almaları, 'tek en iyi yol' (one best way) arayışında olmaları, biçimsel (formal) örgüt yapısına ve verimliliğe odaklanmaları, insanı ise büyük ölçüde ekonomik güdülerle hareket eden rasyonel bir varlık ('ekonomik insan') olarak görmeleridir. KPSS A Grubu'nda bu konu; teorisyen-kavram eşleştirmeleri, ilke tanımları ve klasik yaklaşımın sınırlılıklarını sorgulayan sorularla sıkça karşımıza çıkar.

1. Bilimsel Yönetim Yaklaşımı (Frederick Winslow Taylor)

Taylor, işyerinde verimsizliğin temel nedeninin işlerin bilimsel yöntemlerle değil, geleneksel deneme-yanılma yöntemleriyle yapılmasından kaynaklandığını savunmuştur. Temel ilkeleri:

Taylor'ın ünlü pik demir taşıma deneyi (Bethlehem Steel, işçi Schmidt), doğru işçi seçimi, bilimsel çalışma yöntemi ve planlı dinlenme molalarıyla günlük taşıma miktarının yaklaşık 12,5 tondan 47-48 tona çıkarılabildiğini göstermiştir.

Bilimsel yönetime katkı sağlayan diğer isimler:

• Frank ve Lillian Gilbreth: Zaman ve hareket etütlerini geliştirmişler, gereksiz hareketleri (therblig) belirleyerek iş verimliliğini artırmaya çalışmışlardır.
• Henry Gantt: İş planlama ve izlemede kullanılan Gantt şemasını geliştirmiş; ayrıca 'görev ve prim (task and bonus) sistemi'ni önermiştir (standart üretime ulaşan işçiye günlük ücretine ek prim verilmesi).

2. Yönetim Süreci (Yönetsel) Yaklaşımı – Henri Fayol

Fayol, Taylor'ın aksine atölye/üretim düzeyinden değil, üst yönetim deneyiminden yola çıkarak işletmenin tüm faaliyetlerini altı grupta toplamıştır (teknik, ticari, mali, güvenlik, muhasebe ve yönetsel faaliyetler) ve yönetsel faaliyetleri kendi içinde beş fonksiyona ayırmıştır: planlama (prévoyance), örgütleme, kumanda (yöneltme), koordinasyon ve kontrol (POKKK/PODC). Fayol, yönetimin öğretilebilir bir beceri olduğunu savunan ilk düşünürlerdendir.

Fayol'un geliştirdiği 14 yönetim ilkesi (katı kurallar değil, esnek kılavuzlar olarak sunulmuştur):

1. İşbölümü ve uzmanlaşma
2. Yetki ve sorumluluk
3. Disiplin
4. Kumanda (emir-komuta) birliği: Her ast yalnızca bir üstten emir almalıdır.
5. Yönetim (doğrultu) birliği: Aynı amaca yönelik faaliyetler tek bir plan ve tek bir yönetici altında toplanmalıdır.
6. Genel çıkarların bireysel çıkarlara üstünlüğü
7. Adil ücretlendirme
8. Merkezileşme (merkeziyetçilik)
9. Hiyerarşik zincir (scalar chain): Otoritenin tepeden tabana uzanan basamaklı yapısı; Fayol, acil durumlarda aynı kademedeki kişilerin doğrudan iletişim kurabilmesi için hiyerarşiyi kısaltan köprü ilkesini (gang plank) de önermiştir.
10. Düzen
11. Hakkaniyet (eşitlik)
12. Personel devamlılığı (istihdamda süreklilik)
13. Girişim (inisiyatif): Çalışanlara plan yapma ve uygulama serbestliği tanınması, hata riskine rağmen teşvik edicidir.
14. Birlik ruhu (esprit de corps)

3. Bürokrasi Yaklaşımı – Max Weber

Weber, örgütleri incelerken önce otorite kaynaklarını üçe ayırmıştır:

Weber'in ideal bürokrasi modelinin özellikleri:

• Açık bir hiyerarşik yapı
• İşbölümü ve uzmanlaşma
• Yazılı, resmî kurallar ve prosedürler
• Gayrişahsilik (kişisel olmayan ilişkiler): Kararların kişisel duygu ve ilişkilerden bağımsız, kurallara göre alınması
• Yeteneğe/liyakate dayalı, sınav veya resmî ölçütlerle yapılan işe alım
• Kariyer sistemi ve iş güvencesi

Weber'in modeli 'ideal tip' olarak kurgulanmıştır; gerçek örgütlerde aşırı kırtasiyecilik, kurallara aşırı bağlılık gibi 'bürokrasinin işlevsel bozuklukları' ortaya çıkabilir.