KPSS A İşletme Planlama ve Karar Verme konu anlatımı

Planlama, Fayol'un beşli yönetim fonksiyonu sınıflamasında ilk sırada yer alan, işletmenin gelecekte ulaşmak istediği amaçların ve bu amaçlara nasıl ulaşılacağının önceden belirlenmesi sürecidir. Planlama, diğer tüm yönetim fonksiyonlarının (örgütleme, yöneltme, koordinasyon, denetim) temelini oluşturur; çünkü örgütlenecek işler, yöneltilecek insan kaynağı ve denetlenecek standartlar ancak bir plan çerçevesinde anlam kazanır. Karar verme ise, planlamanın kalbinde yer alan ve birden fazla alternatif arasından seçim yapmayı gerektiren zihinsel bir süreçtir; bu nedenle bazı yazarlar planlamayı 'sürekli karar verme süreci' olarak tanımlar. KPSS A Grubu'nda bu konu; plan türlerinin sınıflandırılması, amaç hiyerarşisi (misyon-vizyon-amaç-hedef), MBO (amaçlara göre yönetim) ve karar verme süreci/modelleri üzerinden sıkça sorulur.

1. Planlamanın Niteliği ve Süreci

Planlama; geleceğe dönük, sürekli/dinamik (çevre koşulları değiştikçe gözden geçirilen), her yönetim kademesinde farklı kapsam ve ayrıntı düzeyinde yapılan, esnek olması gereken bir faaliyettir. Tipik planlama süreci şu adımlardan oluşur:

1. Amaçların belirlenmesi: Ulaşılmak istenen sonucun net biçimde tanımlanması.
2. Mevcut durumun analizi: İşletmenin bugünkü kaynak ve konumunun değerlendirilmesi.
3. Varsayımların (öncüllerin) belirlenmesi: Gelecekteki çevre koşullarına ilişkin öngörülerin oluşturulması.
4. Alternatiflerin geliştirilmesi: Amaca ulaştıracak birden çok yolun ortaya konması.
5. Alternatiflerin değerlendirilmesi ve seçimi: Maliyet, risk, süre gibi ölçütlere göre en uygun alternatifin seçilmesi (bu adım aynı zamanda bir karar verme eylemidir).
6. Destekleyici (türev) planların hazırlanması ve bütçeleme: Ana planı destekleyecek alt planların ve kaynak tahsisinin (bütçe) yapılması.

2. Amaç Hiyerarşisi: Misyon, Vizyon, Amaç, Hedef

3. Plan Türleri

4. MBO – Amaçlara Göre Yönetim (Management by Objectives)

Peter Drucker tarafından geliştirilen bu yaklaşımda, yönetici ile astları birlikte, açık ve ölçülebilir hedefler belirler; astlara bu hedeflere nasıl ulaşacakları konusunda önemli ölçüde özerklik tanınır ve belirli aralıklarla performans, belirlenen hedeflerle karşılaştırılarak değerlendirilir. MBO'nun temel unsurları: katılımcı hedef belirleme, hedeflerin somut ve ölçülebilir olması, geri bildirim ve periyodik gözden geçirme.

5. Karar Verme Süreci ve Türleri

Rasyonel karar verme süreci sırasıyla şu adımları izler: sorunun/fırsatın tanımlanması, karar kriterlerinin belirlenmesi, kriterlerin ağırlıklandırılması, alternatiflerin geliştirilmesi, alternatiflerin kriterlere göre değerlendirilmesi, en uygun alternatifin seçilmesi, uygulama ve sonuçların değerlendirilmesi.

6. Karar Verme Modelleri

• Rasyonel (klasik) karar modeli: Karar vericinin tam bilgiye sahip olduğunu, tüm alternatifleri değerlendirip optimum (en iyi) kararı alacağını varsayar.
• Sınırlı rasyonellik (bounded rationality) modeli – Herbert Simon: Karar vericilerin bilgi, zaman ve bilişsel kapasite bakımından sınırlı olduğunu; bu nedenle tüm alternatifleri değerlendiremeyip belirli bir tatmin düzeyini karşılayan ilk alternatifi seçtiklerini savunur. Bu, 'tatmin edici (satisficing)' karar olarak adlandırılır ve optimum kararın aksine gerçekçi bir modeldir.

7. Grup Karar Verme Teknikleri