Zaman yolculuğu
Olayları sıraya diz, nedenini ve sonucunu birlikte hatırla.
6 bölüm · ~9 dk · 10 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Türk anayasa tarihi, Osmanlı Devleti'nin ilk anayasal denemesinden bugünkü hukuk düzenine uzanan süreçte hazırlanan beş temel metni (1876 Kanun-i Esasi, 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, 1924 Anayasası, 1961 Anayasası, 1982 Anayasası) kapsar. KPSS'de bu konu; her metnin hangi tarihsel koşullarda ve hangi organ tarafından hazırlandığı, getirdiği başlıca yenilikler ve bir sonraki metinden ayrıldığı temel noktalar üzerinden sorulur. Anayasaların kronolojik sırası ve her birine özgü "ilk kez" nitelikli yenilikler (ilk Meclis, ilk cumhuriyet, ilk Anayasa Mahkemesi, ilk bireysel başvuru gibi) özellikle önemlidir.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
1876 Kanun-i Esasi
Osmanlı Devleti'nin ilk ve tek yazılı anayasasıdır; II. Abdülhamit döneminde, Birinci Meşrutiyet'in ilanıyla yürürlüğe girmiştir. İlk kez bir Meclis-i Mebusanın kurulmasını sağlamış, ancak padişahın yetkilerini çok geniş tutarak meclisi kapatma yetkisini de kendisine tanımıştır. 1878'de meclis süresiz tatil edilmiş, 1908'de İkinci Meşrutiyet'in ilanıyla yeniden yürürlüğe girmiştir.
1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu
Millî Mücadele döneminde, Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilmiş; kısa, olağanüstü koşullarda hazırlanmış ve geçici nitelikli bir metindir. En önemli özelliği, "egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ilkesini ilk kez benimsemiş olmasıdır. Kuvvetler ayrılığı yerine meclis hükümeti sistemini (yasama ve yürütme yetkisinin TBMM'de toplanması) kabul etmiştir.
1924 Anayasası
Cumhuriyetin ilanından (1923) sonra kabul edilmiş; 1921 Anayasasına göre çok daha kapsamlı ve sistematiktir. Devlet şeklinin Cumhuriyet olduğunu ve egemenliğin TBMM eliyle kullanılacağını benimsemiştir. Başlangıçta "Devletin dini İslam'dır" hükmünü içerirken, 1928 değişikliğiyle bu hüküm çıkarılmış, 1937 değişikliğiyle ise laiklik dâhil Cumhuriyetin altı temel niteliği (Atatürk ilkeleri) metne girmiştir.
1961 Anayasası
27 Mayıs 1960 askerî müdahalesinin ardından Kurucu Meclis tarafından hazırlanmış ve halkoylamasıyla kabul edilmiştir. Türk anayasa tarihinde ilk kez kuvvetler ayrılığını açıkça benimsemiş, yazılı ve sert bir anayasa olmuştur. Başlıca yenilikleri: Anayasa Mahkemesinin ilk kez kurulması, iki meclisli (Millet Meclisi + Cumhuriyet Senatosu) yasama yapısı, geniş temel hak ve özgürlük güvenceleri, sosyal devlet ilkesinin benimsenmesi.
1982 Anayasası
12 Eylül 1980 müdahalesinin ardından, Millî Güvenlik Konseyinin oluşturduğu Danışma Meclisi tarafından hazırlanmış, halkoylamasıyla kabul edilmiştir. Tek meclisli bir yasama yapısı benimsemiştir. Kabulünden bugüne çok sayıda değişikliğe uğramıştır; başlıcaları:
2007 değişikliği
Cumhurbaşkanının halk tarafından doğrudan seçilmesi, görev süresinin 5 yıla indirilmesi.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Türk anayasa tarihinde egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu ilkesinin ilk kez açıkça yer aldığı metin hangisidir?
Anayasa Mahkemesi Türk anayasa tarihinde ilk kez hangi anayasa ile kurulmuştur?
"1921 Anayasası çok ayrıntılı ve kapsamlı bir metin iken, 1924 Anayasası çok kısa ve geçici niteliktedir" ifadesi doğru mudur?
Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi ile Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolunun getirilmesi hangi değişikliklerle olmuştur?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.