Mevzuat masası
Kuralı, istisnasını ve süresini birlikte öğren.
6 bölüm · ~9 dk · 10 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Anayasa hukuku, devletin temel organlarının (yasama, yürütme, yargı) nasıl kurulduğunu, nasıl işlediğini ve bu organların birbiriyle ilişkisini; ayrıca bireylerin devlete karşı sahip olduğu temel hak ve özgürlükleri konu edinir. Kamu yönetimi öğrencisi için bu giriş konusunun amacı, anayasa kavramının nasıl tanımlandığını, anayasaların genel özelliklerine göre nasıl sınıflandırıldığını ve "kurucu iktidar" gibi temel kavramları tanıyabilmektir. KPSS'de bu başlık genellikle kısa bir örnek verilip "bu durum hangi kavrama karşılık gelir" tarzında sorulur; bu yüzden birbirine yakın duran kavramları (maddi-şekli anayasa, sert-yumuşak anayasa, aslî-tâli kurucu iktidar) net biçimde ayırt edebilmek önemlidir.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Anayasanın tanımlanma ölçütleri
- Maddi (içerik) ölçütü: Bir kural, hangi belgede yer aldığına bakılmaksızın, devletin organlarının kuruluşu ve işleyişiyle ya da temel hak ve özgürlüklerle ilgiliyse anayasal nitelik taşır.
- Şekli (biçim) ölçütü: Bir kuralın anayasal sayılması, içeriğinden bağımsız olarak, yazılı anayasa metninde yer almasına ve adi kanunlardan farklı, daha zor bir usulle konulmuş olmasına bağlıdır.
Bu iki ölçüt her zaman örtüşmez. Örneğin bir seçim kanunu, TBMM'nin oluşumunu düzenlediği için içerik bakımından (maddi anlamda) anayasaldır; ancak anayasa metninde yer almadığı için şekli anlamda anayasal değildir.
Anayasaların sınıflandırılması
Yazılı – yazısız anayasa
Yazılı anayasada kurallar tek bir metinde toplanır (Türkiye örneği). Yazısız (teamülî) anayasada kurallar dağınık metinlere, geleneklere ve mahkeme kararlarına dayanır (Birleşik Krallık örneği).
Kurucu iktidar
- Aslî kurucu iktidar: Yeni bir devlet kurulurken ya da mevcut rejim kökten değiştirilirken ortaya çıkan, önceki hukuki düzene bağlı olmayan, sınırsız iktidardır.
- Tâli kurucu iktidar: Yürürlükteki anayasanın kendi öngördüğü usul ve sınırlar içinde o anayasayı değiştirme yetkisidir; kaynağını anayasadan aldığı için anayasaya bağlıdır ve anayasanın değiştirilmesini yasakladığı hükümleri aşamaz.
Anayasanın üstünlüğü
Anayasa, devletin diğer bütün hukuk kurallarının (kanun, yönetmelik, kararname vb.) üzerinde yer alan en üst normdur; bu kurallar anayasaya aykırı olamaz. Bu üstünlük, başta Anayasa Mahkemesi olmak üzere anayasaya uygunluk denetimi mekanizmalarıyla güvence altına alınır.
Anayasa hukukunun kaynakları
Yazılı kaynaklar arasında anayasa metni, içeriği anayasal nitelikteki kanunlar (seçim kanunu gibi) ve TBMM İçtüzüğü sayılabilir. Yazısız kaynaklar ise teamül (devlet organlarınca istikrarlı biçimde tekrarlanan ve bağlayıcı kabul edilen uygulamalar), doktrin (bilimsel görüşler) ve içtihattan (yargı kararları) oluşur; doktrin ve içtihat, tek başına bağlayıcı kural oluşturmayan yardımcı kaynaklardır.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir ülkede meclis, anayasanın "değiştirilmesi teklif dahi edilemez" dediği bir hükmü, öngörülen nitelikli çoğunlukla değiştirmeye çalışmaktadır.
Bir devletin anayasası yazılı bir metindir; ancak bu metin meclisin basit çoğunluğuyla, adi kanunlarla aynı usulle değiştirilebilmektedir.
Bir kanun, içeriği itibarıyla TBMM'nin çalışma usul ve esaslarını düzenlemekte, ancak anayasa metninde değil ayrı bir kanunda yer almaktadır.
Bir devlette belirli bir törenin belirli bir sırayla yönetilmesi hiçbir yazılı kuralda öngörülmediği hâlde onlarca yıldır aynı biçimde ve bağlayıcı bir kural olduğu inancıyla tekrarlanmaktadır.
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.