Mevzuat masası
Kuralı, istisnasını ve süresini birlikte öğren.
6 bölüm · ~8 dk · 7 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Bu konu, yargı bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı ilkelerini ve Anayasa Mahkemesinin (AYM) kuruluşunu, görevlerini ve denetim yollarını (iptal davası, itiraz yolu, bireysel başvuru) kapsar. KPSS'de en sık sorulan noktalar; AYM'nin üye sayısı ve seçim usulü, soyut (iptal davası) ile somut (itiraz yolu) norm denetimi arasındaki fark ve bireysel başvurunun temel şartlarıdır.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Yargı bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı
Yargı bağımsızlığı: Hâkimler görevlerinde bağımsızdır; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre karar verirler. Hiçbir organ veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere emir veya talimat veremez.
Hâkimlik teminatı: Hâkimler ve savcılar azlolunamaz, kendileri istemedikçe belirlenen yaştan önce emekliye ayrılamaz ve özlük haklarından yoksun bırakılamaz. Bu teminat, hâkimlerin bağımsızlığının fiilî güvencesidir.
Anayasa Mahkemesinin kuruluşu
Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşur: üyelerin bir kısmını TBMM, geri kalanını ise Cumhurbaşkanı belirli usullerle seçer. Üyelik süresi 12 yıldır; bir kişi iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez.
Anayasa Mahkemesinin görevleri
- Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün Anayasaya uygunluğunu denetlemek (norm denetimi); Anayasa değişikliklerini ise yalnızca şekil bakımından incelemek,
- Siyasi partilerin kapatılması: davalarına bakmak,
- Cumhurbaşkanı, TBMM üyeleri ve üst düzey görevlilerin Yüce Divan sıfatıyla yargılanmasını yapmak,
- Bireysel başvuruları: karara bağlamak.
Norm denetimi yolları
- İptal davası (soyut norm denetimi): Bir kanunun Anayasaya aykırılığı iddiasıyla, somut bir uyuşmazlık aranmaksızın doğrudan dava açılmasıdır. Dava açma hakkı; Cumhurbaşkanına, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna (iktidar ve ana muhalefet) ve belirli sayıda TBMM üyesine aittir. İptal davası, kanunun yayımlanmasından itibaren 60 gün içinde açılabilir.
- İtiraz yolu (somut norm denetimi): Bir davaya bakan mahkeme, uygulayacağı bir kanun hükmünü Anayasaya aykırı görürse veya bu yönde ciddi bir iddiayı değerlendirirse, bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurur. AYM belirli bir süre içinde karar vermek zorundadır; bu süre içinde karar gelmezse mahkeme, davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır.
Bireysel başvuru
Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilir. Şartları:
- İkincillik ilkesi: Başvuru için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması gerekir.
- Konu bakımından sınır: Yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamaz; Anayasa Mahkemesi kararlarına karşı da bireysel başvuru yapılamaz.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir bakanlık, görülmekte olan bir davada belirli bir yönde karar verilmesi için mahkemeye bir genelge göndermiştir.
TBMM'de ana muhalefet partisi grubu, yeni çıkarılan bir kanunun bazı maddelerinin Anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle, kanunun yayımından 45. günde Anayasa Mahkemesinde iptal davası açmıştır.
Bir yerel mahkeme, uygulayacağı bir kanun hükmünün Anayasaya aykırı olduğu kanısına varmış ve bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
Bir kişi, mahkumiyet kararının kesinleşmesinden sonra, olağan kanun yollarını tüketmeden doğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.