KPSS A Kamu Yönetimi Yasama ve Yürütme konu anlatımı

Bu konu, 1982 Anayasasına göre yasama organı olan Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) ile yürütme organı olan Cumhurbaşkanlığının kuruluşunu, görev ve yetkilerini kapsar. 2017 Anayasa değişikliğiyle Türkiye, parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçmiş; başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılarak yürütme yetkisi tek başına Cumhurbaşkanına verilmiştir. KPSS'de bu konu; TBMM'nin görev ve yetkileri, milletvekillerine tanınan güvenceler (yasama sorumsuzluğu ve dokunulmazlığı), Cumhurbaşkanının seçilme usulü ve görevleri ile Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin sınırları üzerinden sorulur.

TBMM'nin kuruluşu ve seçimi

TBMM, genel oyla seçilen üyelerden oluşur; milletvekili seçimleri 5 yılda bir, Cumhurbaşkanlığı seçimiyle aynı gün yapılır. 18 yaşını dolduran her Türk vatandaşı milletvekili seçilebilir.

TBMM'nin görev ve yetkileri

• Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak,
• Yürütmeyi denetlemek (yazılı soru, genel görüşme, Meclis araştırması, Meclis soruşturması yollarıyla),
• Bütçe ve kesin hesap kanun tekliflerini kabul etmek,
• Para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek,
• Milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak,
• Genel ve özel af ilanına karar vermek.

Milletvekillerine tanınan güvenceler

• Yasama sorumsuzluğu: Milletvekilleri, Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden dolayı sorumlu tutulamaz. Bu güvence mutlak ve süreklidir; milletvekilliği sona erse dahi devam eder.
• Yasama dokunulmazlığı: Bir suç işlediği ileri sürülen milletvekili, Meclisin kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez veya yargılanamaz. Bu güvence nispi ve geçicidir: Meclis dokunulmazlığı kaldırabilir; ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli ise bu güvencenin bir istisnasıdır.

Cumhurbaşkanının seçilmesi ve yürütme yetkisi

Cumhurbaşkanı, halk tarafından doğrudan, 5 yıllığına ve en fazla iki defa seçilir. 2017 değişikliği sonrası yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu yerine, tek başına Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır.

Cumhurbaşkanının başlıca görev ve yetkileri

• Kanunları yayımlamak veya tekrar görüşülmek üzere TBMM'ye geri göndermek,
• Anayasa değişikliklerini gerekli gördüğünde halkoyuna sunmak,
• Anayasa Mahkemesinde iptal davası açmak,
• TBMM seçimlerinin yenilenmesine karar vermek,
• Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanları atamak ve görevlerine son vermek,
• Cumhurbaşkanlığı kararnamesi: çıkarmak.

Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin sınırları

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, kanunla eş değer bir işlem değildir:

• Kişi hakları, siyasi haklar gibi temel hak ve ödevler kararnameyle düzenlenemez.
• Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda kararname çıkarılamaz.
• Kararname ile kanun arasında çelişki varsa kanun üstün tutulur; TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa kararname hükümsüz kalır.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, TBMM üyeliğiyle bağdaşmaz; bir milletvekili bu görevlere atanırsa milletvekilliği sona erer.