KPSS A Kamu Yönetimi Kamu Yönetimi Disiplininin Gelişimi konu anlatımı

Kamu yönetimi disiplini, bağımsız bir bilim dalı olarak 19. yüzyılın sonlarında Amerika Birleşik Devletleri'nde doğmuştur. Disiplinin kurucu metni olarak kabul edilen Woodrow Wilson'ın 1887 tarihli "The Study of Administration" (Yönetimin İncelenmesi) adlı makalesi, kamu yönetiminin siyasetten ayrı, kendine özgü ilke ve teknikleri olan bir uygulama alanı olarak incelenmesi gerektiğini savunur. Wilson'a göre "anayasa yazmak siyasetin, anayasayı uygulamak yönetimin işidir"; yani hangi politikanın izleneceğine siyaset, bu politikanın nasıl en verimli biçimde uygulanacağına ise yönetim bilimi karar vermelidir. Bu ayrım, disiplinin ilk kuşak temel varsayımı olan siyaset-yönetim ikilemini (dichotomy) doğurmuştur.

Takip eden yarım yüzyılda disiplin, "tek en iyi yol" arayışıyla evrensel yönetim ilkeleri bulmaya çalışan klasik dönemden geçmiş; 1940'lardan itibaren bu ilkelerin bilimselliği sorgulanmış, disiplin karar verme, davranış ve siyasetle iç içelik eksenlerinde yeniden tanımlanmıştır. KPSS'de bu konudan sorular genellikle kurucu isimler, eserler ve dönemlerin birbirine karıştırılmaması üzerine kuruludur.

• Leonard White – Introduction to the Study of Public Administration (1926): Alanın ilk ders kitabı kabul edilir; kamu yönetiminin işletme yönetiminden bağımsız, kendi başına incelenmesi gereken bir disiplin olduğunu vurgular.
• Gulick ve Urwick – POSDCORB (1937): Papers on the Science of Administration adlı derlemede yer alan POSDCORB (Planlama, Örgütleme, Personel/Kadrolama, Yöneltme, Koordinasyon, Raporlama, Bütçeleme), yöneticinin işlevlerini tanımlayan klasik dönemin en bilinen akronimidir.
• Elton Mayo ve Hawthorne araştırmaları (1920-30'lar): Çalışanların verimliliğinin yalnızca fiziksel koşullara değil, sosyal ilişkilere, grup normlarına ve ilgi görmeye bağlı olduğunu ortaya koyarak klasik/mekanik insan görüşünü sarsmış; insan ilişkileri yaklaşımının doğuşuna zemin hazırlamıştır.
• Herbert Simon – Administrative Behavior (1947): Klasik dönemin "yönetim ilkeleri"ni birbiriyle çelişebilen "atasözleri" (proverbs) olarak eleştirir; yönetimi bir karar verme süreci olarak ele alır ve sınırlı rasyonellik (bounded rationality) kavramını geliştirir. Bu eser, disiplinde "davranışsal dönemeç" olarak anılır.
• Dwight Waldo – The Administrative State (1948): Kamu yönetiminin tarafsız/teknik bir araç olmadığını, aslında değerlerle, normatif tercihlerle ve siyasetle iç içe geçmiş olduğunu savunarak siyaset-yönetim ikilemini eleştirir.
• Kimlik bunalımı (identity crisis): 1940'lardan itibaren disiplinin siyaset biliminin bir alt dalı mı, işletme yönetiminin bir türevi mi, yoksa kendine özgü bağımsız bir disiplin mi olduğu tartışması; disiplinin kendi meşruiyet arayışını ifade eder.
• Yeni Kamu Yönetimi (New Public Administration) – Minnowbrook Konferansı (1968): Frank Marini öncülüğünde düzenlenen konferansta, klasik yönetimin "etkinlik ve verimlilik" odaklı yaklaşımına karşı sosyal eşitlik (social equity), katılımcılık ve değişime duyarlılık vurgulanmıştır.

Örnek 1: "Anayasa yazmak zordur, ama anayasayı uygulamak gitgide daha da zorlaşmaktadır" diyerek yönetimin siyasetten ayrı, kendine özgü bir inceleme alanı olması gerektiğini ilk kez sistematik biçimde ortaya koyan düşünür kimdir?

• Bu ifade ve yaklaşım, disiplinin kurucusu kabul edilen Woodrow Wilson'a aittir; 1887'de yayımladığı makalede dile getirilmiştir.

Örnek 2: Bir düşünür, "siyaset devlet iradesinin ifadesi, yönetim ise bu iradenin icrasıdır" diyerek siyaset ile yönetimi birbirinden ayırmıştır. Bu düşünür kimdir?

• Bu tanım Frank Goodnow'a aittir; Wilson'ın ortaya attığı ikilemi daha sistematik biçimde geliştirmiştir.

Örnek 3: Klasik dönem yönetim ilkelerinin (ör. POSDCORB) bilimsel bir temele sahip olmadığını, birbiriyle çelişen "atasözleri" niteliği taşıdığını savunan ve yönetimi bir karar verme süreci olarak tanımlayan eser aşağıdakilerden hangisidir?

• Herbert Simon'ın Administrative Behavior (1947) adlı eseridir; bu eser klasik ilkeleri eleştirip "sınırlı rasyonellik" kavramını geliştirmiştir.

Örnek 4: Hawthorne araştırmaları, kamu yönetimi disiplininin gelişiminde hangi yaklaşımın doğuşuna zemin hazırlamıştır?

• Çalışanların verimliliğinin sosyal ilişkiler ve grup dinamiklerinden etkilendiğinin gösterilmesi, insan ilişkileri yaklaşımının ortaya çıkmasını sağlamıştır.