KPSS A Kamu Yönetimi Yeni Kamu İşletmeciliği ve Yönetişim konu anlatımı

Yeni Kamu İşletmeciliği (New Public Management – NPM), 1980'li yıllardan itibaren başta İngiltere (Thatcher) ve Yeni Zelanda olmak üzere birçok ülkede benimsenen; geleneksel, hiyerarşik, kural odaklı bürokrasi anlayışına karşı piyasa mekanizmalarını, yönetim tekniklerini ve performans odaklılığı kamu sektörüne taşımayı amaçlayan bir yönetim yaklaşımıdır. NPM'nin kuramsal temelinde kamu tercihi (public choice) kuramı yer alır; bu kurama göre bürokratlar da tıpkı piyasa aktörleri gibi kendi çıkarını (bütçesini, gücünü, statüsünü) maksimize etmeye çalışan rasyonel bireylerdir (William Niskanen'in "bütçe maksimizasyonu" tezi).

Yönetişim (governance) ise NPM ile aynı dönemde ama ondan daha geniş kapsamlı biçimde gelişen bir kavramdır: kamu politikalarının yalnızca devlet tarafından değil, devlet, piyasa (özel sektör) ve sivil toplumun birlikte, ağ ilişkileri içinde oluşturup uyguladığı bir süreç olarak yönetimi tanımlar. Dünya Bankası ve UNDP gibi kuruluşlarca geliştirilen "iyi yönetişim" (good governance) ilkeleri, günümüzde kamu yönetiminin kalite ölçütleri arasında sayılır.

• Kamu tercihi (public choice) kuramı: Bürokrasiyi ve siyasal süreçleri, bireylerin rasyonel çıkar arayışı çerçevesinde inceleyen iktisadi yaklaşım; NPM'nin kuramsal temelini oluşturur.
• Niskanen'in bütçe maksimizasyonu tezi: Bürokratların, kurumlarının bütçesini ve gücünü büyütmeye yönelik rasyonel bir eğilim taşıdığını, bunun da kamu harcamalarında şişkinliğe yol açtığını öne süren tez.
• Osborne ve Gaebler – Reinventing Government (1992): NPM'nin en bilinen popüler eseri; "kürek çekmek değil, dümen tutmak" (steering, not rowing) sloganıyla devletin doğrudan hizmet üretmek yerine yönlendirici ve düzenleyici bir role yönelmesi gerektiğini savunur.

Örnek 1: Bürokratların, kendi kurumlarının bütçesini ve gücünü artırmaya yönelik rasyonel bir eğilim taşıdığını öne süren ve NPM'nin kuramsal temellerinden birini oluşturan tez kime aittir?

• Bu tez William Niskanen'e aittir ve "bütçe maksimizasyonu" olarak bilinir.

Örnek 2: "Devletin kürek çekmek değil, dümen tutması gerekir" sözüyle özetlenen ve devletin doğrudan hizmet üretmek yerine yönlendirici/düzenleyici role yönelmesini savunan eser hangisidir?

• Bu ifade Osborne ve Gaebler'in Reinventing Government (1992) adlı eserine aittir.

Örnek 3: Bir belediyenin çöp toplama hizmetini kendi personeliyle değil, ihale yoluyla özel bir firmaya gördürmesi NPM'nin hangi aracına örnektir?

• Bu uygulama dış kaynak kullanımı (contracting-out/hizmet alımı) aracına örnektir; kamu hizmetinin piyasa aktörleri eliyle gördürülmesini ifade eder.

Örnek 4: Bir kamu kurumunun bir projeyi hayata geçirirken sivil toplum kuruluşları, özel sektör temsilcileri ve ilgili kamu birimleriyle birlikte, karşılıklı müzakereyle ortak bir karar alması hangi kavramla açıklanır?

• Bu durum yönetişimin ağ temelli, çok aktörlü karar alma sürecine örnektir.