KPSS A Kamu Yönetimi Devlet ve Egemenlik Teorileri konu anlatımı

Devlet, klasik tanımıyla ülke (toprak), insan topluluğu (millet) ve egemenlik olmak üzere üç temel unsurdan oluşan siyasal bir kurumdur (Georg Jellinek'in "üç unsur teorisi"). Egemenlik, devletin sınırları içinde en üstün ve nihai karar verme yetkisini (iç egemenlik) ve uluslararası alanda bağımsız, eşit bir aktör olmayı (dış egemenlik) ifade eder. Egemenlik kavramını modern anlamda ilk sistemli biçimde ortaya koyan düşünür Jean Bodin'dir. KPSS A Grubu'nda bu başlık; egemenliğin nitelikleri, egemenliğin kaynağına ilişkin teoriler (teokratik, toplum sözleşmesi, ulusal/halk egemenliği, kurumsalcı, Marksist) ve devletin doğasına ilişkin klasik-modern yaklaşımları kapsar.

1. Devletin unsurları

Klasik devlet teorisine göre devlet; ülke (toprak), insan topluluğu (millet) ve egemenlik olmak üzere üç unsurdan oluşur. Bazı yaklaşımlar buna dördüncü unsur olarak uluslararası tanınmayı da eklemektedir.

2. Egemenlik ve Jean Bodin

Jean Bodin, Les Six livres de la République (1576) adlı eserinde egemenliği devletin mutlak ve sürekli gücü olarak tanımlayarak kavramı modern anlamda sistemli biçimde ortaya koyan ilk düşünürdür.

3. Toplum sözleşmesi teorileri

4. Ulusal egemenlik ve halk egemenliği

• Ulusal (millet) egemenliği: Fransız Devrimi sonrası benimsenen anlayışa göre egemenlik, soyut ve bölünmez bir bütün olarak ulusa/millete aittir; temsilciler aracılığıyla kullanılır.
• Halk egemenliği (popüler egemenlik): Egemenlik somut bireylerin toplamına aittir; Rousseau'cu doğrudan demokrasi eğilimiyle ve "emredici vekâlet" ilkesiyle bağdaşır.

5. Kurumsalcı (hukuki) egemenlik teorisi

Georg Jellinek'in "kendi kendini sınırlayan devlet" (Selbstbindungstheorie) yaklaşımına göre egemenlik, devletin hukuki bir niteliğidir; devlet kendi koyduğu hukuk kurallarıyla kendini bağlar.

6. Marksist devlet teorisi

Marx ve Engels'e göre devlet, egemen (üretim araçlarına sahip) sınıfın diğer sınıfları baskı altında tutmasını sağlayan bir araçtır; Engels'e göre sınıfsız topluma geçişte devlet zamanla sönümlenecektir.

7. Diğer devlet yaklaşımları

8. Egemenliğin günümüzde tartışılması

Küreselleşme ve Avrupa Birliği gibi uluslarüstü bütünleşme süreçleri, ulus devletlerin bazı yetkilerini uluslarüstü kurumlara devretmesiyle egemenliğin mutlak ve bölünmez niteliğinin fiilen aşınmasına yol açtığı yönünde tartışmalara konu olmaktadır.